26.07.2017

#GününSözü: What is now proved was once only imagined. William Blake


Otonom araç ve geçmişe dönük nedensellik

Geçenlerde kuark.org sitesinde bir yazı okudum, yazının başlığı: Gelecek geçmişi etkileyebilir mi? Yazı, elbette kuantum fiziğinden vs bahsediyor; ama şunu düşündüm: istisnasız her gün onlarca sitede otonom araba, elektrikli araba, karbonsuz dünya, Mars’a seyahat vs haberleri çıkıyor. Bunlardan otonom araba meselesi çok tuhaf ve sanki, bunun, x yıl sonra gerçekten hayat bulacağı düşüncesinden hareketle insanlar o alana yöneliyor gibi. Yani, geriye dönük bir nedensellik ilişkisi kuruluyor. Otonom araç, dayandığı teknoloji ve sağladığı diğer şeyler vs itibariyle elbette teknolojik bir ilerleme aynı zamanda; ancak gündemi bu kadar kaplaması biraz illüzyon yaratıyor gibi.

Şunu da farkediyorum, otonom araç denilinse artık sadece Tesla değil gündemdeki, oradan ayrılan mühendislerce kurulan girişimler, BMW, Toyota gibi firmaların bu girişimlere yaptıkları yatırımlar da gündemde yer kaplıyor. Böylelikle (yani flaşların dağılması), belki de otonom araç teknolojisi geliştirmenin yaratacağı olumsuzluklar konusunda Tesla’nın işini daha da kolaylaşırıyor (ilgili kişilere Uber CEO’sunun kovulması vurgusu bir şey ifade edebilir). Zira, otonom araç sadece bir teknoloji değil, PR çalışması, algısı vs her şeyi iyi yönetilmeli.

Demem o ki, medya ayağından bakarsak, elektrikli araç çoktan sıradanlaştı ve yeni winning idea “otonom araç”. İşin pratiğini görecek miyiz bakalım.


Dizel araç satışlarına yasaklama konması

İngiltere 2040’ta içten yanmalı motor satışlarını yasaklamayı planlıyor. Yazıda şöyle bir ifade var: “araç üreticilerine süre tanımazsak onlara zarar veririz”. Yani, yetkililere kalsa bugünden elektrikli araçlara geçecekler sanki! Tuhaf.

İngiltere’nin bir de batarya planı var. Business minister (Ticaret Bakanı demek sanırım), batarya teknolojisine yönelik 320 milyon USD’lik planın ilk fazını Pazartesi başlatacak. Bu, Başbakan Theresa May’in Ocak ayında duyurduğu endüstriyel stratejinin bir parçası.

Hatırlatma: Fransa Temmuz başında, Climate Plan ile, 2040 itibariyle içten yanmalı motor satışlarını sonlandırmayı planladığını açıklamıştı.


Nükleer füzyon

Geçtiğimiz hafta Cuma günü Barış Bey (Sanlı) davetiyle WEC Genç Profesyoneller Buluşmasına katılmış ve orada özel sektörden de teşrif eden arkadaşlarla 2050 yılına ilişkin öngörülerimizi çakıştırmıştık. Elektrikli arabalar, dağıtık enerji, siber güvenlik, optimizasyon ve depolama vs havada uçuşuyordu elbette; ama denk düştüğüm grupta (Kamu çalışanı 2 kişi) nükleer füzyonu söylemiştim; ancak demek ki çok iyi savunucusu olamadım ki enerji politikası başlığı altında yer aldıramamıştım. Buna değinme sebebim şu: Google bir nükleer füzyon şirketiyle buna yönelik algoritma geliştirmiş. Önümüzdeki 10 yıl içerisinde elektrik üretilmesi hedefleniyor.

25.07.2017

#GününSözü Kuran’ı Kerim’den: İnsanların elleriyle yaptıkları yüzünden karada ve denizde bozulma meydana geldi. Neticede (Allah), yaptıklarının (kötü sonuçlarından) bir kısmını kendilerine tattıracaktır; umulur ki (yol yakınken) dönerler (Rum Suresi, 41. Ayet).

Doğaya karşı sorumluluğumuzun farkında olmamız lazım.


Hindistan’ın Çin’li güneş panel üreticilerine damping soruşturma açması

Çin’li panel üreticilerinin Watt başına panel fiyatı 30 cent civarındayken yerel üreticilerin fiyatları 40 cent civarındaymış ve soruşturma Malezya ile Tayvan menşeli imalatları da kapsayacak. Bloomberg’deki haberde geçen şu ifade dikkatimi çekti: “Çin’li imalatçılar yerel üreticilere zarar vermiş olsa da, Çin’den ithal edilen panel ve hücre Hindistan’ın dünyanın en ucuz tarifelere sahip olmasını sağladı ve Başbakan Narendra Modi’nin 2022’de 100 GW GES kapasitesine ulaşma hedefini destekledi.”


İngiltere’nin plastik poşet kullanımını azaltmak için yürürlüğe koyduğu uygulamanın sonuçları

5 Ekim 2015’te yürürlüğe giren yasayla, büyük perakendecilerin, tek kullanımlık poşetleri 5 penny (yaklaşık 6.5 ¢) ile satması zorunlu kılındı. Buna göre;

  • Büyük perakendeciler 7 Nisan 2016 ile 7 Nisan 2017 periyodunda 2.1 milyar plastik poşet satmış. 7 büyük perakendeci olan Asda, Marks and Spencer’s, Sainsbury, Tesco, The Co-operative Group, Waitrose and Morrisons ise aynı dönemde 1.3 milyar satmış.
  • 7 büyük perakendecinin satışlarına göre, 2014 yılına göre poşet kullanımı %83 azalmış. Bu da, alışveriş yapan kişi bazında ortalama yıllık 140 adetten 25’e düşme anlamına geliyor.

Türkiye’de benzer bir yasal zorunluluk bulunmamakta; ama sanırım Koçtaş poşetleri ücretli veriyor, başka yerlerde denk gelmişliğim var.

Bu haberi paylaşma sebebim ise şu: 7/24 çevrecilik, iklim değişikliği haberlerinin yapıldığı bir dünyada dâhi insan hassasiyetleri kendiliğinden gelişmiyor. Ortak akıl muayyen olsa da, ortak uygulama kendiliğinden bir kanal yakalayamıyor.


Avustralya Hükümeti’nin kömür santrallerine ortaklık yaklaşımı

Başbakan Yardımcısı Barnaby Joyce, kreditörlerin, fosil yakıt kullanan elektrik üretim santrallerini finanse etmek istediklerini iddia ederek yeni kurulacak kömür yakıtlı santral yatırımlarına, hisse almak suretiyle destek olunacağını belirtti. Ancak, Başbakan Malcolm Turnbull ise, “piyasanın kendi çözümünü üretmesinin her zaman daha iyi olacağını” ifade etti.

Öte yandan, elektrik üretiminin %77’sinin kömürden gerçekleştiren AGL şirketinin CEO’su Andy Vesey, kömürden elektrik üretiminin sektöre kötü bir sinyal göndereceğini, tehlikenin, hükümetin kömürde gelecek gördüğünü ve bunun olmaması ve piyasanın bunu gerçekleyememesi durumunda hükümetin işe dahil olup bunu yapmak zorunda kalacağını söyledi.


Toyota EV

Nikkei’de çıkan habere göre, Toyota, Çin’de 2019’da elektrikli araç üretimine başlayabilir. Toyota’nın önceliği yıllarca hidrojen yakıt hücreli araçlar olsa da, piyasanın önceliği (halihazırda ve şimdilik) elektrikli araçlar olunca ve Çin gibi bir ülkenin (1000 kişiden 200’ünden azında araç var.) elektrikli araç satışıyla ilgili getirmeyi planladığı direktif (kota) Toyota’yı buna mecbur tutuyor gibi.

Öncelikle ifadesiyle alakalı şuradaki yazının okunmasında da fayda var.

Çin için elektrikli ve hibrit araç imalatı konusunda Ford’un biraz tedbirli olduğunu haberlere yansımış ve Asya Pasifik Bölgesi Ürün Geliştirme Başkan Yardımcısı Trevor Worthington: “You don’t get any prizes for being first to market” demişti.

Araç sahiplik oranları, 2014 (Passenger vehicle ownership per 1000 people, 2014) (kaynak)

Ownership


Araç üreticilerinin girişim yatırımları

  • GM, BMW ve Toyota eski Tesla mühendislerince kurulan otonım sürüş girişii Nauto’ya yatırım yaptı. Nauto’nun şoförün durumunu da değerlendiren Level 3-4 otonom sürüş sistemine ilişkin videolara buradan ulaşılabilir.
  • Ford, Lucid Motors’a yatırım yapacak gibi.

Bizim Türkiye Varlık Fonu neler kovalıyor bilmemekle birlikte, bu tarz girişimlerde yatırımcı olmayı düşünseler iyi olacaktır kanaatindeyim. Opel’in satıldığı dönemde kısa adı ISPAT olan T.C. Başbakanlık Yatırım Destek ve Tanıtım Ajansı’nın Opel satış süresinden haberdar olmadığını da paylaşmış olayım. Yani, burada çalışanların kafalarına bunu sokmak lazım; ama öncelikleri ne acaba? Bilsek keşke de katkımız olsa.

The role of coal in Europe’s power mix raporu (The Economist EIU)

Raporu indirmek için

2010 ile 2012 yılları arasında kömür tüketiminde ılımlı bir dönüş yaşanmış olsa da, 2013’ten beri uzun vadeli düşüş trendi devam etmektedir. AB’nin global kömür tüketimindeki payı 1965’te %36 iken, 2015’te %7 olmuştur.

AB ortalamasında kömürün elektrik üretimindeki payı 1990’da %39 iken, 2015’te %24 civarındadır, 2015’te de %1.5’lik bir düşüş yaşandığı tahmin ediliyor. Kömüre bağımlılık ise ülkeler arasında büyük farklılıklar göstermektedir; kömür, çoğu AB üye ülkesinde toplam enerji üretiminin üçte birinden azını oluşturuyor; ancak beşinde (Polonya, Çek, Yunanistan, Bulgaristan ve Almanya) %40’tan fazla katkıda bulunuyor.

Coal “The role of coal in Europe’s power mix raporu (The Economist EIU)” yazısını okumaya devam et

15.04.2017

İngiltere “İşletme, Enerji ve Endüstriyel Strateji Bakanlığı”, elektrikli otomobil bataryası üretimi için 110 milyon £ (136 milyon $) bütçe ayrılacağı duyurdu. Bu paranın bir kısmı, bu amaca hizmet edecek özel bir fabrikanın hazırlanmasında kullanılacak.

İngiliz hükumetinden destek alacak toplam proje adedi 38. Williams Advanced Engineering bu parayı paylaşanlardan birisi ve şirket, ileride Aston Martin gibi üreticiler tarafından kullanılacak olan pilleri geliştirmeye çalışıyor. 62 milyon Sterlin (285 milyon TL), düşük emisyonlu araçların geliştirilmesinde kullanılırken, 31 milyon Sterlin (143 milyon TL) otonom araçların ar-ge çalışmasına ayrılıyor.


Toshiba – Suzuki – Denso şirketleri, Hindistan’da lithium-ion batarya paketi üretimi için işbirliği anlaşması imzaladıklarını duyurdu. Anlaşma kapsamında, 2017 yılı içerisinde kurulacak ortak girişim şirketinde Suzuki %50, Toshiba %40 ve Denso da %10 paya sahip olacak. Yatırım capex’i 20 milyar Japon Yeni olarak belirtilmiş (yaklaşık 185 milyon $).

13.03.2017

Intel, otonom sürüş teknolojisi geliştiren İsrail’li MobilEye firmasını 15.3 milyar $’a satın aldı. MobilEye, MobilEye ve Intel BMW ile halihazırda işbirliği içerisinde ve bu yılın ikinci yarısında 40 adet self-driving aracı piyasaya sürmeye hazırlanıyorlar. MobilEye ile BMW, 2021’de ilk tamamen otonom araç için işbirliği içerisindeler.

1999’da kurulan MobilEye firmasına Goldman Sachs 2007’de 130 milyon $ yatırım yapmış, şirket 2014’te New York Borsasında işlem görmeye başlamış (piyasa değeri 10.6 milyar $). Şirket, çarpışma önleme konusunda piyasanın %70’ini domine etmekle birlikte, oto-pilot özelliği konusunda Tesla ile yaptığı işbirliği, Tesla Model S’in Ekim 2015’teki kazası sonrası sonlandı ve iki taraf da birbirini suçlamıştı.

Bu satınalma sonrası, Bosch (ve Autoliv ile Continental) kendi görüş teknolojisini (visual technology) geliştirmeye bağlı kalacağını açıklarken, Valeo, MobilEye’ın teknolojisini kullanacağı söyledi. Bosch, Nvidia ile komplex trafik şartlarını handle edebilecek AI yazılımı geliştirilmesi konusunda çalışıyor.


JinkoSolar (%20), Marubeni (%20), and the Abu Dhabi Water and Electricity Authority (ADWEA) (%60) ortaklığında kurulan bir SPV Abu Dabi’ye 120 km mesafede 1177 MW gücünde kurulacak GES (Sweihan PV) için 25 yıllık PPA imzaladı. GES’in ticari işletmeye 2019’da geçmesi bekleniyor. Elektriğin tamamı ADWEA’nın %100 sahibi olduğu ADWEC elektrik şirketine satılacak. Marubeni’nin basın duyurusu linki.


Google’ın 2014’te 400 milyon £’a satın aldığı DeepMind isimli AI şirketi, UK’nin enerji faturasını %10 düşürebileceğini iddia ediyor. Üstelik, DeepMind’ın CEO’su, ilave herhangi bir altyapı gerektirmeksizin, yani sadece optimizasyonla bunun başarılabileceğini söylemiş. Bunun nasıl başarılacağına dair detay yok; yani talep tarafı katılımı mı sağlanacak, yoksa sadece elektrik olarak bakılırsa üretim-depolama-tüketim entegrasyonu mu sağlanacak bilemiyorum; ama ortada bir iddia var. Haberde, FT’de daha önce yayınlanan bir yazıdan hareketle, yenilenebilir kaynakların optimum şekilde şebekeye entegrasyonu konusunda bir yol takip edileceğini varsayabiliriz, yani bir tür smart grid (akıllı şebeke) (haberdeki tam ifade: “FT report reveals that DeepMind specifically wants to help the National Grid to utilise renewable energy sources in the most efficient way possible”).

Haberde ayrıca, Google, DeepMind’ın geliştirdiği algoritmayı kendi tüm sunucu merkezlerine kurduğu ve buraların soğutma sistemlerinde %40, genelde de %15 daha az enerji tüketimi sağladığı belirtilmiş.

Çeşitli platformlarda AI ile alakalı kaleme alınan metinlere bakıldığında şunun ortaya çıktığı da bir gerçek: AI, insanın yaptığı herhangi bir işi insandan daha iyi yapabilir; AI, tahmin, optimizasyon gibi alanlarda kesinlikle daha yıkıcı bir etkiye sahip. Otomasyonun etkisine dair bazı çalışmalar; bkz 1, bkz 2.

Aklına gelenler için, AI’lerde hafıza var.


Bir önceki hafta çalışanlarının %66’sını işten çıkartan Sungevity iflas açıkladı ve Northern Pacific Group ile 20 milyon $’lık varlık alım anlaşması imzaladı; bir başka deyişle, bugüne kadar 850 milyon $ fonlanan Sungevity’den geriye kalan ne varsa 20 milyon $’a satıldı. Yerinde inceleme gerektirmeyen sistemi sayesinde kendisini “asset light” olarak tanımlıyordu Sungevity (kâğıt üzerinde her şey iyi gözüküyordu), ama bu nakit sıkıntısına girmesini engellememiş ve Easterly Acquisition Corp ile birleşmesi de iptal olunca iflas gelmiş.

06.03.2017

PSA (Citroen ve Peugeot sahibi), Vauxhall ve Opel’i 2.2 milyar €’ya satın aldı. Bunun 1.13 milyarı nakit ödenecek. Bunu biz alamaz mıydık. Anlamıyorum.


Güney Koreli SK Innovation, lithium-ion batarya imalat kapasitesini 2018’de 1.9 GWh/yıl’dan 3.9’a çıkartacak (fabrikası Seosan’da). Bunun için, 1’er GWh üretim kapasiteli 2 yeni hat kurulacak. Habere göre, SK, Kia Soul EV ve Çin’de imâl edilen bazı EV’lere batarya tedarik ediyormuş ve Mercedes’le de tedarik konusunda anlaşmaya varmıştı 2016’da.

SK’nin Kia Soul için ürettiği bataryalar 30 kWh kapasiteli ve 400 lb ağırlığında (181 kg).


Belçika güneş enerjisi istatistikleri:

  • 2016 sonu itibariyle ülkenin toplam kurulu gücü 3423 MW ve toplam kurulum sayısı ise 400 bine yakın.
  • 2016 yılında devreye giren 25 bine yakın tesisin toplam kurulu gücü 170 MW imiş ve bunun %76’sı 10 kW ve altı kurulu güce sahip konut tipi çatı uygulamaları.

İngiltere’nin istatistikleri de açıklanmış:

  • GES kurulu gücü 2016’da 1.969 MW artarak 11.633 MW olmuş.
    • Verilere göre bu kapasitenin 3.388 MW’lık bölümünü 50 kW ve altı güce sahip 897.082 adet kurulum oluşturuyor.
    • 50 kW – 5 MW arasında ise toplam güçleri 2.714 MW olan 3.608 kurulum bulunuyor.
    • 5 MW ve üzerinde güce sahip 422 santral ise İngiltere’nin güneş elektriği gücünün 5.525 MW’lık bölümünü oluşturmaktaymış.
  • 2016’da ülkede farklı güçlerde 60.197 kurulum devreye girerken, toplam kurulum sayısı yıl sonu itibari ile 900.960 olmuş.

Avustralya’nın istatistikleri de açıklanmış (Avustralya Temiz Enerji İdaresi):

  • 2017 Ocak sonu itibariyle toplam güçleri 5430 MW olan 1,638,540 çatı üstü güneş elektriği sistemi bulunuyor. Sadece Ocak ayında ise, toplam kurulu güçleri 19.66 MW olan 2780 yeni çatı üstü güneş elektriği sistemi devreye alınmış.
  • Çatı üstü GES üretim kapasitesi 2015’te 714, 2016’da ise 723 MW artış göstermiş.
  • Çatı üstü GES’lerin ortalama gücü 2016’da 5 kW düzeyindeymiş, öncesinde 2 kW mertebelerinden buraya yükselmiş ve Ocak ayında ise 7 kW olmuş.

Fransa istatistikleri için de tıklanabilir.


ABD’de çatı tipi solar sistemlerin yaygınlaşmasında satınalma lease yöntemini geçmiş. Lease, 2014 yılında %72 ile ezici üstünlüğe sahipken, 2016’nın son çeyreğinde ilk kez %47’ye gerilemiş . Bu oran, 2016’nın ilk ve ikinci çeyreklerinde %55, 3. çeyrekte de %52 olarak gerçekleşmiş.


Haberlere göre, Pekin’de trafiğe çıkacak tüm yeni araçların elektrik motoruna sahip olması zorunlu olacakmış. Şu anda Pekin’de trafikte 71 bin civarında taksi varmış. Çin’de, taksi olarak kullanılabilecek elektrikli bir aracın maliyeti yaklaşık 10 bin $ kadarmış. Haber kaynağı sitedeki orijinal ifade: “All newly added or replaced taxis in the city of Beijing will be converted from gasoline to electricity, according to a draft work program on air pollution control for Beijing, Tianjin, Hebei, and surrounding areas in 2017.”