22.11.2017

Fatih Oktay’ın yazdığı Çin: Yeni Büyük Güç ve Değişen Dünya Dengeleri kitabını okumaya başladım (Çağlayan Bey’in paylaşımı üzerine haberdar olmuştum kitaptan). Fatih Bey ODTÜ EE mezunu bir akademisyen, bu yönüyle de kitap ayrıca ilgimi çekmişti, yani uluslararası ilişkiler, siyasal bilgiler mezunu biri yazsa o kadar ilgilenmezdim. Çin’i anlamak isteyenler okuması gereken bir kitap. Okudukça burada bahsedeceğim inş.

  • Kitap içeriği burada.
  • Çin’le alakalı 2016 sonu itibariyle güncel bazı veriler burada.
  • Fatih Bey’in Çin’le alakalı Dünya Gazetesi’nde çıkan yazısı burada.

IEA’nın #WEO17’de kullandığı bir ifadeyle bitireyim: when China changes, everything changes. Çin böyle bir ülke.


Commons public accounts committee, UK hükümetini, Çin (CGN) ve Fransız (EDF) ortaklığında Somerset’ta kurulması planlanan 20 milyar £ maliyetli Hinkley Point nükleer santral projesinde çok ciddi stratejik hatalar yapıldığını ve hükümetin, daha iyi bir anlaşma için yeterli çabayı göstermeyerek, tüketici menfaatlerini gözetmeyerek, hanelerin 35 yıl boyunca pahalı elektriğe mahkum edildiğini söyleyerek eleştirdi.

Eleştiri esas teşkil eden husus şu; 2013’te MWh başına 92.50£ karşılığı 35 yıllığına anlaşılmış ve sözleşme 2016’da imzalanmış. 2013’ten bu yana gerek yenilenebilir kaynakların fiyatlarındaki düşüş, gerekse fosil yakıt fiyatlarının düşmesi 2016 yılında dikkate alınarak yeniden müzakere yürütülmemiş. Bu da, sonuç olarak, tüketicinin maliyetinin 6 milyar £ düzeyinden 30 milyar £ düzeyine yükselmesine neden olmuş. Faturalara yansıması da ortalama 10-15 £ (belirtilmemiş, ancak yıllık bazdadır sanırım).

Parlemonto üyeleri, hükümeti, şirketlerle yeniden müzakere etmeye çalışması gerektiğini söyledi.

Değerlendirme: 92.5£/MWh yüksek midir düşük müdür bilemiyorum; ancak bu fiyatın yüksek olduğunu, bugünkü yenilenebilir kaynak fiyatlarına bakarak eleştirmek yanıltıcı. İngiltere’de nükleerden elektrik üretimin maliyeti, bunun uzun yıllar maliyetinin bugünkü değeri ve nükleerin halen en güvenilir (üretimin devamlılığı anlamında) kaynak olduğu unutulmamalı.


Elektrik kullanımı ile gelişmişlik (ekonomik büyüme) arasındaki ilişki OECD ülkelerinde zayıflıyor (bu zaten biliniyor esasen; ama sayısal olarak bunu görmek güzel bir şey).

US EIA referans senaryosuna göre, 2015-2040 döneminde OECD ülkelerinin yıllık ortalama yüzde 1.7 büyürken, elektrik kullanımındaki artışın yüzde 0.9’da kalacak.

Türkiye’de ise durum şu şekilde: 2002-2008 döneminde GSYH %6 büyürken, elektrik tüketimi yıllık %6.9 büyümüştü, 2009 krizini takiben 2010-2014 döneminde GSYH %4.4 iken, elektrik tüketimi %5.1 olarak gerçekleşti. 2015 ve 2016 yıllarında elektrik tüketimi %5 ortalama büyüme sergilemiştir (TEİAŞ), aynı dönemde GSYH ise %4 büyüme göstermiştir.


Avrupa elektrik iletim sistemi operatörü TenneT, Alman Sonnen ile gittiği iş birliği çerçevesinde, şebekeyi yönetmek için, merkezi olmayan ev tipi depolama sistemlerini ve blockchain teknolojisini kullanacağını söyledi.

Bu arada;

  • İngiliz malzeme geliştirme şirketi Ilika, Çin’li Titan Wind Energy ile gittiği 2 yıl süreli iş birliği çerçevesinde, rüzgar türbinlerinin bıçaklarındaki aşınmaları vs erkenden tespit edebilmek amacıyla, solid-state bataryadan enerji alabilen sensör geliştirecek. 1 milyon £’luk projeye UK Innovation’dan ve Çin’den tarafından 0.4’er milyn £ fon sağlanacak. Çok güzel bir #IoT çözümü.
  • Eelpower tarafından UK’de 10 MW güçteki BYD üretimi li-on pillerin kullanıldığı Leverton depolama sistemini devreye alındı. Sistem, 2018’den itibaren National Grid’e frekans dengeleme hizmetleri sunacak. Şirket, aynı zamanda, 2020’den itibaren başlamak üzere, 15 yıllığına T-4 kapasite piyasası sözleşmesi imzaladı.

Avrupalı enerji devi Uniper 2000 kişiyi işten çıkaracağını açıkladı (bu, şirketin işgücünün %14’üne tekabül ediyor). İşten çıkarmalarla 400 milyon €’luk bir tasarruf sağlamayı hedefleyen Uniper, geçtiğimiz günlerde, Fortum’un 8.05 milyar €’luk teklifini, Uniper’in gerçek değerini yansıtmadığı gerekçesiyle reddetmişti.

E.ON, 2014’te fosil ve yenilenebilir iş kollarını ayırma kararı almış ve bu karara ilişkin işlemler 2016 Ocak’ta resmi olarak tamamlanarak, geleneksel güç santralleri (nükleer, gaz, kömür, hidro) ve uluslararası enerji ticareti yeni kurulan Uniper şirketine verilmişti.


ABD Uluslararası Ticaret Komisyonu, Samsung’a ve LG’ye, ABD’ye yaptıkları çamaşır makinesi ihracatına ilişkin tarife uygulanmasını önerdi. Whirlpool Corp. hisseleri %2.2 yükseldi. Bunlar önemli gelişmeler.


#TarihteBugün: 22 Kasım 1900 günü, Mercedes adıyla üretilen ilk araba test sürüşüne çıktı. Kuruluşu 1886’ya kadar dayanan Mercedes’in bu isimle ticaret kaydı 1902’de yapılmış.

27.09.2017

Suudi Arabistan’da kadınlara araç kullanma yasağı kalkıyor. Uygulama 24.06.2018 itibariyle yürürlüğe girecek. Araç satışlarını ve dolayısıyla benzin kullanımını artıracak bir uygulama.


Goldman Sachs araştırmasına göre (bkz), standart bir araçta 30 bin parça varken, elektrikli araçta 11 bin adet parça var. Benzer farklılık bakır için de geçerli; ortalama bir otomobilde yaklaşık 30-50 pound (14-23 kg), elektrikli bir otomobilde ise içten yanmalı bir motora kıyasla yaklaşık 4 kat daha fazla bakır kablo kullanılıyor. Madencilik devi BHP Billiton, 140 milyon EV’nin bakır talebini 8.5 milyon ton arttıracağını tahmin ediyor. Bu artış, toplam küresel bakır talebinin yaklaşık 1/3’üne denk, yani yaklaşık 38 milyar $ (şu anki yıllık pazar 100 milyar $). BHP’nin CEO’su, 26 Eylül salı günü de 2017’nin elektrikli araçlar bir dönüm noktası (tipping point) olduğunu ve bakırın geleceğin madeni olduğunu söyledi.


Bill Gates on AI: “AI insanlık için risk oluşturmuyor.”


Sözleşme kurallarını ihlal ettiği gerekçesiyle, Rusya’nın en değerli ilk 10 şirketi arasında yer alan Lukoil’in İsviçre merkezli iştiraki Litasco’ya yaklaşık 2 milyar dolarlık tazminat davası açan Palmali Holding Yönetim Kurulu Başkanı Mübariz Mansimov Gurbanoğlu, bu şirkete ikinci kez dava açmaya hazırlanıyor.


Mizuho Financial Group ve Japan Post Bank öncülüğünde kurulan ve Japonya Merkez Bankasının desteğini de alan bir konsorsiyum 2020 Tokyo Olimpiyatlarından önce hazır olacak şekilde J Coin sunmayı planlıyor. Bankalar bunu Alibaba’nın yakın zamanda Japonya’da piyasaya sürdüğü mobil ödeme sistemine bir cevap olarak düşünüyor. J Coin ile yen birebir birbirine dönüştürülebilir olacak.

Nasdaq ve Nordik finansal servis grubu SEB, İsveç piyasası için blockchain tabanlı işlem platformu test etmek için birlikte çalışıyor. Tüm işlemler borsa/takas kuruluşunun kayıtlarına ek, blockchain ledger’da da saklanacak.


2017’nin Mart ayında burada paylaştığım, Tesla’nın eski VP’lerinden Peter Carlsson’ın (46 yaşında) İsveçli yatırımcıların fonlamasıyla kurduğu NorthVolt isimli bir şirketin batarya fabrikası projesine İsveç’li ABB de katılma kararı aldı ve ilk fazına 10 milyon € destek olacak.

Geçmiş bilgi: Şirket, İsveç’te ya da Finlandiya’da giga düzeyde toplam 4 milyar $ maliyetli bir batarya fabrikası kurmayı planlıyor. Önümüzdeki 2 yıllık süreçte finansman temini ve fabrikanın nereye kurulacağı hususlarının halledilmesiyle, her şey de planlandığı gibi giderse, 2019 yılı içerisinde inşaatına başlanması planlanan fabrikanın 2020’de üretime geçeceği ve 2023’te de yaklaşık 32 GWh ile tam kapasiteye ulaşması hesaplanmakta. Fiyat hesabı da 100 $/kWh


ABB, Norveç’in en büyük ikinci elektrik dağıtım şirketi olan Skagerak Nett ile self-healing demo projesi yürütüyor. Projenin amacı şebekenin daha dijital hale getirilerek otonom şekilde yönetilmesi.

Volvo’nun 22 Eylül’de UK’de piyasaya sürdüğü %100 elektrikli aracı ABB’nin OppCharge ile şarj ediliyor. ABB 2010’dan bu yana 5000 adet DC hızlı şarj istasyonu kurdu, OppCharge kurulum adedi ise 15.


Allego ve Fortum, CCS tip hızlı şarj istasyonları standartlaştırılması hususunda iş birliğine gittiklerini duyurdular.


Uber’in Londra’da yasaklanmasından sonra Change.org’da 800 bine yakın imza atıldı (Petition SaveYourUberinLondon).

Hal böyleyken, Uber, Kanada’nın Quebec bölgesindeki operasyonunu Ekim ayından itibaren durduracağını açıkladı.


Norveç Varlık Fonu bu ay içerisinde 1 trilyon dolar fon eşiğini aştı.


Easy Jet Plc, Wright Electric ile 335 mil (540 km) elektrikli uçak geliştirilmesi için anlaşma imzaladı.

Dubai bu ay içerisinde teslim aldığı otonom özellikli Tesla araçlardan sonra şimdi de Volocopter testlerine başladı. Test sürüşüne ilişkin YouTube’a yüklenen video.

Dubai Electricity and Water Authority elektrikli araç hedefi 2020’de 32 bin, 2030’da da 42 bin. Bu amaç doğrultusunda, elektrikli araç sahiplerine 2019’a kadar araçlarını ücretsiz şarj etme, otoyolları ücretsiz kullanma ve ücretsiz otopark gibi teşvik mekanizması var. DEWA 2015 itibariyle 100 adet şarj istasyonu kurdu ve bu yıl sonuna kadar 100 tane daha kuracak.


Ford ile Lyft otonom araç konusunda iş birliğine gittiklerini duyurdu. Anlaşma, 2021’de Lyft araç parkında çok sayıda Ford otonom araç olmasını hedefliyor.


Toyota, PKSHA Technology Inc’e (pahk-sha diye telafuz ediliyor) 9.1 milyon yatırım yaptı. PKSHA, araçlarla insanların etkileşime geçmesine yönelik yazılım geliştirilmesi üzerine çalışıyor.

Toyota, ABD’de üreteceği hibrit araç için 5 üretim tesisine 378 milyon $ yatırım yapacağını duyurdu. Projelerin 2020’de operasyona geçmesi bekleniyor. Dünya gider Mersin’e Toyota gider tersine derdim, ama öyle olmadığı kanaatindeyim, Toyota hibrit araçlara çok güveniyor.


Barış Sanlı EAK’de okuduğum 2 haber:

  • Dyson, 2 milyar dolarlık yatırımla 2020’de piyasaya elektrikli araba sürecek. 400 kişi çalışmalarına devam ediyor. Dyson, 2015 yılında solid state batarya üzerine çalışan Sakti 3 isimli şirketi 90 milyon $’a satın almıştı.
  • Tüm şarj istasyonları için tek bir kart, EnbW e-card; Alman elektrik şirketi EnbW tarafından tanıtılan bu kart, Almanya’da, Avusturya’da ve İsviçre’de tam 8 bin adet şarj istasyonunun kullanımına olanak tanıyor. Şarj istasyonunu işleten kim olursa olsun. EnbW’nin diğer şarj istasyonu operatörleriyle görüşmeleri devam ediyormuş.

21.09.2017

EHCars Twitter hesabı çok güzel bir şeye dikkat çekmiş; OPET’in şurada görebileceğiniz reklamında elektrikli BMW i3 kullanılmış. Ulan,bunu kim koydu buraya!

Elektrikli araç demişken, 2017’nin ilk yarısında, ABD’de satılan her bir elektrikli araca karşılık 60 adet, Çin’de 30 ve AB’de 25 adet benzini/dizeli su gibi içen SUV satıldı (FGE kaynaklı bilgi) ve FGE’den Cüneyt Kozakoğlu, FT’ye verdiği demeçte ifade ettiği üzere “düşük benzin fiyatlarının yaşandığı dönemlerin enerji dönüşümünü yavaşlattığına şüphe yok.


Panasonic, Japonya’nın batısında 117 konutu mikro şebekeyle birbirine bağlayacak. Bunun için her bir konuda 4.6 kW çatı tipi GES ve 11.2 kWh kapasiteli bir bataryalı depolama sistemi kurulacak. PanaHome olarak adlandırılan projenin 2018 Ekim’de tamamlanması bekleniyor.


E.ON, 2016 yılının Ocak ayında fosil ve yenilenebilir iş kollarının ayrışması işlemini resmi olarak tamamlamış ve bu ayrışmayla geleneksel güç santralleri (nükleer, gaz, kömür, hidro) ve uluslararası enerji ticareti yeni kurulan Uniper isimli şirkete verilmişti. Ayrışma sonrası E.ON, Uniper’de %53 oranındaki çoğunluk hissesini 2016 Eylül’de E.ON hissedarlarına transfer etmiş ve kalan hisse oranı olan %47’nin ise 2018’de elden çıkarılacağı söyleniyordu. Bu %46.7 oranındaki hisse için Finlandiyalı enerji şirketi Fortum, E.ON ile görüşme halinde ve satın alma için 8 milyar € teklif etti.


Bugün ajanslara Toshiba’nın chip birinin satışında sona gelindiğine ilişkin haberler var. Bu mesele hakikaten tam bir yılan hikayesine dönmüştü. Toshiba’nın chip biriminden elde edilen gelir nükleer şirketi Westinghouse’un zararının kapatılmasında kullanılacak. Dünyanın en büyük 2. NAND çipi üreticisinin düştüğü durum hakikaten üzücü. Nükleer sadece Toshiba’nın değil, E.ON ve RWE şirketlerinin de başına bela oldu. Bilindiği üzere, Fukushima kazası sonrası Almanya 2011’de karar almış ve en geç 2022 yılında nükleer santrallerin kapatılmasına karar vermişti. Bloomberg’in Fukushima kazası için black swan benzetmesi yapması çok yerinde.


Google, HTC’nin Pixel model akıllı telefonlarının geliştirildiği birimi 1.1 milyar $’a satın aldı. Bu birim HTC’nin akıllı telefon sevkiyatının %20’sini oluşturuyor.


Çin’li arama motoru Baidu, otonom sürüç için 1.5 milyar $’lık Apollo ismi verilen fon oluşturduğunu açıkladı. Şirketin açıklamasında, fonun 3 yıl içerisinde 100 otonom sürüş projesine yatırım yapacağı söylendi.

Bu arada, Alphabet’in Waymo’su da Uber’e açtığı ticari sır davasından 2.6 milyar $ talep ediyor.


Toyota Motors başkanı Akio Toyoda, elektrikli araç konusunda oyuna biraz geç dahil olduklarını; ancak şirketin (plug-in) hibrit ve fuel-cell teknolojine odaklanmaya devam edeceğini ve Toyota’nın yalnızca elektrikli araçlara odaklanmayı düşünmediğini söyledi. Elektrikli araçların şu anda odak noktasında olduğunu da ifade eden Akio, hangi teknolojinin başarılı olacağına, günün sonunda müşterilerin ve piyasanın karar vereceğini belirtti.

Toyota’nın solid-state batarya teknolojisi konusunda patent başvurusu yapmıştı.

Bu arada, 2000’li yılların başında fuel-cell teknolojisiyle alakalı söylenen 2 şeye dikkat çekmek istedim (bkz):

  • Honda Managing Director (1999): 20-30 yılda fuel-cell araçların içten yanmalı motor satışlarını yüksek olasılıkla geçecek.
  • USA President George W Bush (2002): Fuel-cell inanılmaz fırsatlar sunuyor. Bunun gelecek olduğuna inanmak zorundayız.

Statkraft’ın güvenlik nedenleriyle inşaatını yarıda bıraktığı Siirt’teki 517 MWe gücündeki Çetin HES’i Limak Enerji aldı ve inşaata başladı.


#TarihteBugün: Araçlarda kullanılan 3 noktalı emniyet kemerini icat eden İsveçli mühendis Nils Bohlin 21 Eylül 2002’de vefat etti. Bohlin, 1950’li yıllarını Saab uçaklarındaki boşaltma koltuğu üzerine çalışmalarla geçirdi ve 1958’de Volvo’nun ilk güvenlik mühendisi oldu ve 3 noktalı kemeri burada tasarladı. Volvo bu kemeri, 1959’da İsveç’teki araçlarında, 1963’te de tüm araçlarında kullanmaya başladı ve dahası, bu tasarımı diğer araç üreticilerine ücretsiz verdi. Bohlin o kadar başarılı bir tasarım ortaya koymuş ki, o günden bu yana çok az değişti.

05.06.2017

E.ON, Uniper’deki azınlık hissesini 2018’de satmayı planlıyordu (2017 Kasım sonu itibariyle vergi kısıtlamalarının kaldırılmasını müteakip). Finlandiyalı Fortum, Uniper’in tamamını satın almak için E.ON ile Uniper’deki %47’lik pay için görüşüyor. E.ON’dan isminin açıklanmasını istemeyen kaynaklara göre Uniper’in tamamı 6.4 milyar €. Şirketin market capitalization ederi de 6.488 milyar €.


Suudi Arabistan, Mısır, Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin ardından Yemen ve Libya Katar’la tüm ilişkilerini kesti. Katar ile hava ve deniz sınırları kapatıldı, Katarlı diplomatların iki gün, Katar vatandaşlarının 14 gün içinde ülkelerine dönmeleri istendi.

Bu haberle gaz ve petrol fiyatları yükseliyor.


Paris Anlaşması

Bence, ABD, Anlaşmadan çekilme kararına rağmen temiz enerjiyle alakalı yatırımları (elektrikli arabalar, güneş enerjisi yatırımları ve temiz enerji teknolojileri gibi) fazlasıyla destekleyecek, sadece Anlaşmadan çekilmiş olacak ve böylelikle Temiz Enerji Fonuna kaynak aktarmayacak. Böyle bir şeyin tarafı olmayacak, zira Fona en büyük kaynağı ABD sağlıyordu. Trump’ın, Almanya ile ticaret açığına vurgusu ve diğer konulardaki benzer yaklaşımı bunu ispatlar nitelikte.

Türkiye de, 2016 Kasım’da resmi olarak yürürlüğe giren Anlaşmanın resmi onay sürecini henüz tamamlamamıştı, zira Yeşil İklim Fonu’ndan da faydalanmayı umuyordu; ama OECD üyesi olması nedeniyle bu haktan yararlanamıyordu ve Trump’ın ABD’yi Anlaşmadan çekme kararı alması sonrası Türkiye de Anlaşmaya çekinceli yaklaşmaya karar vermiş gözüküyor.

Şöyle de bir şey dikkat çekici; AB liderleri başta olmak üzere büyük bir çoğunluğun “iklim değişikliği gerçek” söylemi bilimsel mi yoksa efsane mi belirsiz; ama herkesin dilinde olduğu için tüm plan ve politikalar buna göre. Sonra, birisi çıkıyor (Trump) ve “yok kardeşim, böyle değil” diyor ve bu sefer bakıyorsunuz ağızlar değişiyor.  Bu ilginç bir şey. Trump, Anlaşmadan çekileceğini açıklamadan önce çıkan haberlerden birisindeki başlık: “The World Could Enter Climate ‘Danger Zone’ If Trump Exits Paris Deal”. Çekilme kararının açıklanmasından sonraki başlık: “Wall Street Isn’t Convinced Coal’s a Winner in Paris Withdrawal”.


Sektör yöneticilerinin yönlendirme maksatlı konuşmaları garip geliyor bana. Rusya petrol şirketi Rosneft CEO’su Tesla’nın abartıldığını anlamsız söylemiş, birisi de kalkıp “come on” dememiş.


Avrupa Birliği’nde yılın ilk 3 ayında elektrikli araç satışları, 2016’ya göre %30 kadar artış gösterdi. Danimarka hariç tüm ülkelerde artış var, Danimarka’daysa %60.5 düşüş var.


İtalya’da 5 tane GES, sadece 2 yıl sabit alım garantili şekilde elektrik üretmeye başladı. 2019 ikinci yarısıyla birlikte piyasa fiyatlarından elektrik üretecekler.


Elektrikli arabalar ne kadar petrolü ikame ediyor

EV