07.03.2018

Avustralya ile Doğu Timor (East Timor) arasında imzalanan ve 2 ülke arasındaki deniz sınırını yeniden belirleyen antlaşma, FT’deki habere göre, Timor denizindeki Greater Sunrise sahasındaki milyarlarca dolarlık gaz ve petrol rezervinin ortaya çıkartılmasını sağlayacak.

Woodside, ConocoPhillips, Royal Dutch Shell ve Osaka Gas şirketlerinin ticari haklarına sahip olduğu Greater Sunrise projesinin toplam rezerv değerinin 40 milyar USD olduğu tahmin ediliyor.

Anlaşmaya göre, Doğu Timor, gaz sahalarından elde edilecek gelirin, sahanın ortak girişim partnerleri tarafından nasıl geliştirildiğine de bağlı olarak, %70-80’ini alacak.


Türkiye elektrik piyasalarına ilişkin 2017 yılı özet verilerine dair EPİAŞ Raporundan bazı veriler şu şekilde:

  • 2017 yılının PTF aritmetik ortalaması 2016’ya göre %16.53 artışla 163.84 TL/MWh
  • Doğal gaz ve LNG yüzde 5 artışla toplam üretimin %37’sini, hidro ise %5 azalışla %20’sini karşıladı. Fiyat artışına doğrudan etki eden bir şey.
  • 2017 yılının en yüksek PTF değeri 11 Eylül Pazartesi günü saat 14.00’te
    967.15 TL/MWh çıktı.
  • Yıllık piyasa miktarının %67.7’sini İkili Anlaşmalar, %27.5’ini Gün Öncesi
    Piyasası, %4.5’ini Dengeleme Güç Piyasası, %0.4’ünü Gün İçi Piyasası oluşturdu.
  • En yüksek saatlik puant 47062 MWh ile 26 Temmuz Çarşamba günü saat
    15.00’te, en düşük ani puant ise 18336 MW ile 26 Haziran Pazartesi günü
    06.00’da gerçekleşti.

Contemporary Amperex Technology Ltd. (CATL), Avrupa’ya geliyor. Çin dışındaki ilk fabrikasını Avrupa’da kurmayı planlayan şirketin başkanı Zeng Yuqun, muhtemel 3 lokasyondan  birini seçmeye çok yakın olduklarını söyledi. Konuya yakın bir kaynağın aktardığına göre bu 3 lokasyon şunlar: Almanya, Polonya, Macaristan.

Şuradaki görselde ülke/bölge üretim kapasiteleri (planlanan ve işletmede) görülebilir.

Batarya demişken;

  • Hindistan’lı Mahindra & Mahindra LG Chem ile anlaştığını duyurdu.
  • Hyundai Ioniq Electric satışı 2017’de toplam 17321 adet olmuş. Ortalamada üretim kapasitesi 1500’den az gibi, ama 2000’den fazla üretim yaptığı aylar olduğunu da biliyoruz. Sadece 2018’in Şubat ayında 310 binden fazla araç satan Hyundai’nin 2017 yılı toplam araç satışı ise 4 milyona yakın.

Nissan elektrikli araç kullanıcıları, E.ON ile geliştirilen V2G iş birliği kapsamında araçlarını ücretsiz şarj edebilecek. Bakalım bu pilot çalışmalar nasıl şekillendirecek geleceği.


Singapur merkezli Broadcom’un Qualcomm’u satın alma teklifi için, ABD Hazinesi “ulusal güvenlik riski içeriyordedi ve çok detaylı bir araştırma önerdi. Moneygram’un Ant Financial tarafından satın alınması ABD tarafından engellenmişti.


NY eski belediye başkanı Mike Bloomberg, BM iklim değişikliği elçisi oldu ve 2019’da düzenlenecek UN Climate Summit için de yetkilendirildi.


Exxon, bugünkü fiyatlarla, kazancını (earnings) 2025’te 31 milyar USD’ye çıkartarak 2’ye katlamayı hedefliyor.


Yenilenebilir:

  • Engie ve Suez, Fransa’daki 100 çöp atık yerlerinde toplam 1 GW kapasiteli GES geliştirmek üzere iş birliğine gitti. İlk proje 12 MW gücünde Drambon tesisinde bu yıl içerisinde hayata geçirilecek.
  • Almanya şebeke düzenleyicisi BNetzA, 2018’in ikinci onshore rüzgar ihalesini duyurdu. Tavan fiyat 63€/MWh. İlk onshore ihalesinde toplam kurulu gücü 709 MW olan 83 projede ortalama fiyat 47.3 €/MWh olarak gerçekleşmişti.
  • Sunrun, 2017’nin son çeyreğinde konut çatılarına kurduğu 85 MW güçteki GES’le 50 MW kurulum gerçekleştiren Tesla’yı (eski adıya Solar City) geride bıraktı. Tesla, yönünü küçük güçlerden utility scale olarak adlandırılan büyük güçlere mi çevirdi (tek bir noktadaki kurulu güç arttıkça LCOE düştüğü için bunu ifade ettim), yoksa başka şeylerden ötürü mü kurulumu düştü bilemiyorum.

Avrupa Birliği, Çin’den gelen paslanmaz çelik borulara uygulanan anti-dumping vergilerini %48.3-71.9 aralığında uygulanmak üzere 5 yıl daha uzattı.

Komisyon, Fransa, İspanya ve İsveç’teki üreticilerin, Çin’in adil olmayan (unfair) düşük fiyatlı ürünlerine karşı süregelen bir risk altında olduklarına değinilmiş. ZeroHedge’de ifade edildiği üzere, ironik ki Trump da aynı şeyi söylüyor. Ama, Trump’ın hareketleri Avrupa Birliğini sinirlendiriyor. Fatih Oktay’ın ifadesiyle: “Artık dünyanın normal hali“.

#TarihteBugün

1876: Alexander Graham telefonun patentini aldı.

Türkiye Spot Elektrik Fiyatları

TESPİTLER:

2013 ve 2014 yıllarında elektrik fiyatları TL ve USD olarak iyi düzeydedirler.

Doğal gazın üretimdeki payı 2013 ve 2014 yıllarında sırayla yüzde 44 ve 48 düzeyindedir. Takip eden yıllarda bu oran düşmüştür.

Gaz

2015 ve 2016 yıllarında yaşanan düşük GSYH (%4) ve elektrik tüketimi (%5) büyümesinin de etkisiyle gaz santrallerinin marjinal fiyatı belirlediği saat sayısı 2015 ve 2016 yıllarında azalmıştır (2015’te yılın 5814 saatinde, 2016’daysa yılın 5174 saatinde gaz santralleri fiyatı belirlemiştir/belirlemesi beklenmiştir, bkz: Garanti Bankası Elektrik Sektör Raporu).

2015 ve 2016 yıllarında doğal gazın fiyatlarında yaşanan düşüşle birlikte, spot elektrik piyasası fiyatları düşük seyretmiştir.

Gaz fiyatlarındaki azalmaya ilaveten kömür fiyatlarının 2015’te dip yapması da spot elektrik fiyatlarını düşürmüştür.

Gözüken o ki, tüketim ve doğal gaz fiyatları Türkiye spot elektrik piyasası üzerinde en birincil etkiye sahiptir.

24.10.2016 – 23.10.2017 TARİHLERİ ARASI

Temel Ortalama Gerçekleşmeler

  • ₺ PTF                : 166.2
  • $ PTF                : 48.6 ($ karşılığı, aynı gün TCMB Satış kuru üzerinden)
  • Tüketim           : 788 GWh/gün

Tüketim

Tüketim
Hangi ayda kaç gün tüketim günlük Türkiye ortalamasını aşmıştır (toplam 170 gün). (yatay eksen ayları göstermektedir)

Grafikten hareketle, tüketim, aşağıdaki aylarda ve verilen gün kadar ortalamanın üzerinde gerçekleşmektedir:

  • Ocak ayının 25 gününde
  • Şubat ayının 22 gününde
  • Temmuz ayının 30 gününde
  • Ağustos ayının 28 gününde
  • Eylül ayının 21 gününde
  • Aralık aynın 24 gününde

Yani, verili 6 ayın 150 gününde (%83) fiyatlar ortalama üzeridir.

Aralık ve Ocak ayları kışın çok sert yaşandığı aylardır. Temmuz, Ağustos ve Eylül ayları aşırı sıcakların yaşandığı aylardır.

PTF

PTF
Grafik: Hangi ayda kaç gün PTF >166 TL olmaktadır (toplam 149 gün).

Ek bilgi: PTF, yılın 132 gününde de 170 lira üzerinde gerçekleşmiştir.

YEK’lerin Tüketimi Karşılama Oranı

(Aşağıdaki grafikte, PTF’nin görece düşük olduğu Mart-Haziran ayları arasında YEK’lerin tüketimi karşılama oranının oldukça yüksek olduğu görülmektedir, yani TR 12 aylık ortalaması %31 iken, Mart-Nisan-Mayıs ortalaması %39 gerçekleşmiştir. Öte yandan, YEK’lerin tüketimi karşılama oranı 2016’da yüzde 38.8, 2015’te yüzde 37.9, 2014’te yüzde 24.9 idi ve elektrik fiyatlarının ortalaması 2014 yılında (164), 2015 (138) ve 2016’ya (140) göre yüksekti, fiyatların 2017 yılında ortalama 164 TL mertebelerine gelmesinde YEK’lerin tüketimi karşılama oranının ciddi şekilde düşmesinin etkisi olduğu değerlendirilmektedir).

YKTO
Yenilenebilir Kaynakların Tüketimi Karşılama Oranı (yatay eksen ayları göstermektedir)

Sonuç olarak;

1. Doğal gaz fiyatlarının artması elektrik fiyatlarını yukarı çeker ve gaz fiyatlarında artış öngörülmektedir; ama gaz fiyatlarının en azından 2020’ye kadar 2014 yılı seviyelerini yakalaması beklenmiyor. Öte yandan, uluslararası piyasalarda gaz ve kömür fiyatları dramatik şekilde değişmese bile $/₺’deki artış spot elektrik fiyatlarını yukarı yönlü tetikleyecektir. Bu da, Türkiye elektrik piyasasının ikilemidir esasen, zira özellikle özelleştirme ihalelerinden santral almış büyük şirketlerin borç yükü çok fazladır ve borçlanma yabancı para birimi üzerindendir. Bu, kömür santrallerinin rehabilitasyon yatırımlarını tehlikeye sokmaktadır.

Öte yandan, kur ve gaz fiyatlarındaki artış nedeniyle, 2019’da özel üretici olacak Yİ ve YİD santrallerden kurulu gücü 4680 MW’e tekabül eden gaz santralleri spot fiyatları yukarı çekebilir.

Esasen, Türkiye açısından, emtia fiyatlarından ziyade artan kur maliyetleri artırmaktadır ve ülkemizin artan borç ve likid riski azaltılamadığı sürece Türk Lirasının yabancı para birimleri karşısında değer kazanma ihtimali düşecektir.

2. 2018 yılı için YEKDEM mekanizmasından yararlanmak üzere başvuru yapan santrallerin toplam kurulu 2017 yılına göre 1673 MW artarak 19073 MW oldu ve bu eğilim 2020 sonuna kadar devam edecektir. YEKDEM devam etmese de, YEKA modeli ve alım garantili kömür santrali ihaleleri nedeniyle EPİAŞ’taki fiyattan bağımsız satış miktarı 2021’i takiben de artmaya devam edecektir (santrallerin devreye gireceği varsayılmıştır; ancak Çayırhan gibi santrallerin ne olacağı belirsizdir). Bu durum, ilgili santraller devreye girdiğinde fiyatların aşağı yönlü baskılanmasına neden olabilir; çünkü kömür santrali kapasite faktörü yüksektir, GES’ler de gündüz saatlerinde fiyatları aşağı çeker. Ancak, 2021’e kadarki dönem için, ne kadar yenilenebilir kaynağın devreye girebileceği ciddi incelemeye tabi tutulmalıdır, zira kurulu güç artış miktarındaki herhangi bir azalış, tüketimdeki artış beklentisi nedeniyle, meteorolojik koşullara da bağlı olarak spot elektrik fiyatlarını yukarı yönlü tetikleyebilir.

3. Meteorolojik koşullar ve ekonomik büyüme elektrik tüketimi üzerinde yukarı yönlü çok ciddi etkiye sahip 2 temel parametredir. Kış ayları görece ılıman giderse Aralık, Ocak ayları elektrik sarfiyatı düşecektir, bu da fiyatları aşağı çeker, yaz ayları da daha ılıman seyrederse Temmuz-Eylül arası tüketim düşer ve bu da spot elektrik fiyatlarını aşağı çeker. Havayı tahmin etmek olanaksıza yakın iken, ekonomik büyüme için somut bir şeyler söylemek mümkün ve bunlara çalışılmalı.

Özetle, elektrik tüketimi miktarı ve $/₺ belirsizliği saklı kalmak kaydıyla, fiyatların aşağı yönlü seyir izlemeyeceği değerlendirilebilir.

24.10.2016-23.10.2017 tarihleri arasında, aylık bazda, tüketim, YEK’lerin tüketimi karşılama oranı, gazın elektrik üretimindeki payı, fiyatın her ay kaç gün yıllık PTF ortalamasından ve 170 liradan fazla çıktığı gibi bilgiler tek tablo halinde burada (tıklayınız).

Not: Bu çalışma uzun bir raporun kısa özeti olup, söz konusu bulgular doğru sonuçlar olarak değerlendirilmemelidir. Her şey tartışılabilir, neticede bilinmeyen denizlerde yolculuk etmek gibidir elektrik fiyatlarını tahmin etmek. Zaten, dünya da bu konuda başarılı değil (bkz: Moody’s Report) ve yenilenebilir dönüşümünün etkisi bir süre daha devam edecek.

30.01.2017

Çin’li lityum-ion batarya üreticisi (battery maker) Contemporary Amperex Technology Limited (CATL) Finlandiyalı araç tedarikçisi Valmet Automotive’in %22 hissesini satın aldı.

CATL, 2016 yılında, kapasitesini 3’e katladı ve 2020 itibariyle 50 GWh’e ulaşarak 6’ya katlamadı planlamaktadır ve bu durumda Tesla’yı geçecektir.


EPİAŞ verilerine göre, YEKDEM kapsamındaki RES, HES, JES, biyokütle ve GES projelerinden 2016 yılında 59 milyar kWh elektrik üretildi ve bu kapsamda yaklaşık 11.5  milyar TL teşvik ödendi. Bu tutarın yaklaşık 463.9 milyon TL’si lisanssız GES’lere ödendi. Öte yandan, YEKDEM kapsamındaki elektrik santrallerinden en fazla elektrik üretimi 5 milyar 213 milyon 866 bin 92 kWh ile Mart’ta gerçekleşti. En düşük üretim ise 2 milyar 583 milyon 284 bin 81 kWh ile Kasım’da gerçekleşti.