11.10.2017

#GününSözü: All models are wrong, some are useful -George Box

(Cüneyt Kazokoğlu, Sohbet Karbuz, Serkan Şahin ve Barış Sanlı ile enerji sektöründe öngörü ve stratejilerin tartışıldığı şuradaki podcast’te Cüneyt Bey’in alıntıladığı bir ifade)

Ben de burada çok sayıda istatistik bilgisi veriyorum; Thomson Reuters, IEA veya böylesi başka bir kurum da olmadığım için de oturup kendi analiz verimi geliştiremiyorum elbette; ama veri takibinin bir insight (öngörü) kazandırdığı kanaatindeyim; ama, sayıların arkasındaki dinamikleri anlamak ise pazarı okumakla alakalı ve bu, insanın can simidi. Yoksa sayıların arasında kaybolunur ve çıkarım yapılarak yol haritası çizilmesi zorlaşır. Kendi adıma, Petrol ve Doğal Gaz Mühendisliği mezunu olsam da, mezuniyetimden bu tarihe petrol-gaz sektörüne yönelik çalışmadığım ve özel olarak da ilgilenmediğim için bu alandaki verileri okumakta zorlanırım; fakat yenilenebilir enerji ve elektrikle alakalı verileri yorumlamakta ve öngörü geliştirmek konusunda başarılı olduğumu düşünürüm.

Neyse, Postcast’in dinlenmesini tavsiye ediyorum (30 dk).


Hyundai, kullanıcıları elektrikli araçla tanıştırmak için Hollanda’da 100 tane Ioniq araçla kiralama işine girdi. Kiralamanın saati 12 €, günlüğü 60 € ve dakikası ise 0.25 €.

Bu gibi girişimler, ikinci el elektrikli araç piyasası için ne anlama geliyor acaba?


Hollanda yasama organı meclisi (lower house), 2016’da, 2025 itibariyle benzin-dizel araç satışlarını yasaklama kararı almıştı (anılan karar ve diğer ülke, araç üreticileri kararlarına ilişkin derleme için bkz). Hükümet, dün, 2030 itibariyle satılacak tüm yeni araçların emisyon-free olması yönünde kararı almış oldu. Bu noktadan hareketle 2 bilgi:

  • Tesla’nın Hollanda’da 8000 adet aracı var ve Tesla’nın Avrupa yönetim merkezi Hollanda’da.
  • TÜİK bugün Ağustos sonu itibariyle taşıt istatistiklerini yayınladı. Buna göre, Ocak-Ağustos döneminde trafiğe kaydı yapılan 494 bin 795 adet otomobilin %40,4’ü 1501-1600, … %3,9’u 1601-2000, %1,1’i 2001 ve üstü motor silindir hacmine sahiptir. Silindir hacmi ÖTV oranını etkileyen 2 parametreden birisi ve MTV’ye de esas. Bu bağlamda, elektrikli araçlarda %3’lük vergi dilimine tekabül eden 80 kW altı güce sahip araçların tercih edilme oranını yüksek olacak varsayabiliriz. Zira, vergi oranı 80 kW altında 3000 TL’lerdeyken, 80 aşıldığında 7-8 bin liralar söz konusu oluyor.

Renault, Renault Energy Services adı altında, start-up mantığında hareket edeceği belirtilen bir şirket kurdu. Şirketin faaliyet başlıkları şunlar

  • Akıllı şarj sistemleri
  • V2G sistemleri
  • İkinci el bataryaların kullanılması. Ağustos ayında, ikinci el bataryaların kullanıldığı bir şarj istasyonu devreye almıştı Renault.

Ciddi park sıkıntılarının olduğu bir şehir dinamiğinde, daha şarj istasyonları bile yayın değilken V2G (vehicle to grid) sistemin bu kadar gündem olması benim algımı aşıyor biraz, anlamıyorum. Şarj istasyonları da zaten yeterince pahalıyken, bir de böyle maliyet yükseltici şeyler de hepten tuhafıma gidiyor. Bu konuyla alakalı inş 2018 başı gibi bir yazı hazırlattıracağım Almanya’da PhD yapan bir arkadaşa (sözünü aldım).


Morgan Stanley bir rapor hazırlamış (bkz). Diyor ki; 2040 yılına gelindiğinde, 526 milyon elektrikli araç sayısına ve bu araçlarla yıllık 1.2 milyar km menzil yapabilmek için 2.7 trilyon $ yatırım yapmak gerekiyor. Anılan tutarın 1.7 trilyon dolarının şu varsayımlar altında harcanacağı varsayılmış: Tesla’nın toplam 32 milyon aracı yollarda olacak ve yıllık 2.4 milyon adet üretim kapasitesine erişmiş olacak; 473 milyon ev tipi şarj istasyonu, 7 milyon super-chargers, 18 milyon destination chargers, 172 bin servis istasyonu, 95 bin mağaza ve galeri, 99 üretim fabrikası ve 99 adet gigafactory kurulmuş olacak.

Dolaylı olarak ise, $797 milyar elektrik dağıtım şebekesine, $186 milyar madenciliğe yatırım yapılacak.

Hindistan özelinde değinilen hususlar şu şekilde: Hükümet destekli Energy Efficiency Services Ltd. (EESL) 10 bin adetlik EV ve 3000 AC, 1000 DC şarj istasyonu altyapı ihalesi global olarak küçük; ancak ülke için büyük bir adım. Hindistan’ın 2017’de 5 milyon elektrikli araca ulaşması için 996 bin ev tipi şark istasyonu, 21 bin adet de supercharger ve 45 bin de destination charger kurması gerekiyor. Yani, toplamda kabaca 5 milyon araç için 1 milyon şarj istasyonu. 2020 yılında 40 milyon araç için 7 milyon ev tipi, 136 bin supercarger ve 289 bin destination charger


Önce Avustralya’da (nispeden farklı şekilde olsa da), şimdi de Porto Riko; Musk, şebeke doğal afetlerin kullanılamaz hale getirdiği şebekeler nedeniyle elektriksiz kalan bölgelere hızır gibi yetişme derdinde. Porto Riko valisiyle görüşecek; solar ve depolama.

Depolama demişken, E.ON, bu hafta içerisinde UK’de 10 MW’lık bir depolama sistemini devreye alacak. British Gas’ın ana şirketi Centrica 49 MW kapasiteli tesisin kurulumuna devan ediyor. EDF Energy de aynı kapasitede tesis için çalışıyor. Frekans kontrolü için National Grid’in düzenlediği ihaleler kapsamında kurulan tesisler için E.ON 3.89 milyon £ fonlandı. National Grid, bataryaların yıllık 200 milyon £ fayda sağlamasını bekliyor.


Volvo XC60 engel ve insan tanıyıp otomatik frenleme mekanizmasına sahip. Haziran ayında yayınlanan reklam burada.

GM’den Scott Miller, Tesla’nın, SAE’nin Level 5 kriterlerini karşılayan otonom seviyesine erişmesinin otopilot donanımıyla fiziksel olarak mümkün olmadığını söyledi ve GM, otonom araçlar için çip ölçeğinde Lidar teknoloji geliştiren Strobe girişimini satın aldığını duyurdu. Strobe çalışanı 11 kişi GM’nin Cruise Automation birimine dahil olacak. Elon Musk ise, LIDAR yerine kendi radarlarına güvendiğini söylemişti zamanında.

NVIDIA, level 5 otonom sürüşe olanak tanıdığına inandığı süper bilgisayarı duyurdu. Saniyede 320 trilyon işlem yapabilen bu platform 2018’in ikinci yarısı itibariyle seri üretime girecek.

LIDAR: Light Detection and Ranging/Laser Imaging Detection and Ranging


Japonya’nın, ene-farm kapsamında, 2020 itibariyle 1.4 milyon fuel-cell kurulumuna ulaşması zor gözüküyor. Halen 220 bin adet kuruluma ulaşılmış.

08.08.2017

İngiltere’de konut doğal gaz altyapısının yarısını işleten Cadent (eski adıyla National Grid Gas Distribution Limited) kimya ve petrol rafineri gibi endüstriyel oyunculara %100 hidrojen, Manchester ve Liverpol sakinlerine ise metanla 5’te 1 oranında karıştırılmış hidrojen pompalamak üzere 600 milyon £’luk bir proje başlattı. Cadent, evsel tüketim için metanla karıştırılacak hidrojenin kombilere ve pişirme cihazlarına zarar vermeyeceğini söylüyor. Hidrojene tamamen geçiş için UK’deki 26 milyon kombinin hidrojen uyumlu olanlarla değiştirilmesi gerekiyormuş.

2016 yılı içerisinde, Northern Gas Networks (NGN) tarafından geliştirilen ve Ofgem tarafından da ön analizler için 300 bin £ fonlanan (NGN, ‘roadmap to hydrogen’ için 55 milyon £ fona da talip) 2 milyar £’luk projeyle Leeds’in ısınma ve pişirme maksatlı doğal gaz bağımlılığını azaltmayı amaçlıyor. Şirket, muhtelif yerlere H2 elde etmek amacıyla kurulacak “steam methane reformer” için şebekenin yeniden tasarımına çalışıyor.

National Grid Gas Distribution Limited (Cadent), 2016 yılı içerisinde Ofgem’den 6.8 milyon £ fon sağladığı HyDeploy projesiyle, Keele Universitesi’ne özel şebekede, %10-20 oranında hidrojen içeren gazın güvenli şekilde dağıtılıp kullanılabileceğini göstermeyi amaçlıyor.

Hidrojen konusunda Japonya’ya değinmeden geçmek olmaz. Japonya, İngiltere’dekinden nispeten farklı olarak, konutlara yakıt hücresi kurulmasıyla alakalı olarak ENE-Farm isimli bir program yürütüyor ve 2020’de 1.4 milyon, 2030’da 5.3 milyon ENE-Farm programıyla konutlara hidrojen tankları kurmayı hedefliyor. Bu hücreler, evlere gelen doğal gaz hattından H2‘yi üretip kullanıyor. Panasonic ve Aisin firmaları AB’ye dâhi açıldılar. Panasonic pazarlama için Viessmann ile çalışıyor ve 2019 Mart ayına kadar 5 bin adet kurulum hedefliyor. Standart bir kurulumun yaklaşık maliyeti 25 bin €. Aisin Seiki AB genelindeki deneme kurulumlarına Bosch ile işbirliğine giderek başladı ve bugüne kadar 70 adet kurulum yaptı ve denemeler Eylül’e kadar sürecek.

Konut tipi yakıt hücreleri Japonya’da 2009’da ticarileşti ve 2016 sonu itibariyle 200 bini aşkın kurulum yapıldığı tahmin edilmekte. Japonya’daki kurulumun maliyeti 8-9 bin $ arasında değişiyor, dış pazarlarda ise nakliye ve kurulum maliyetleri nedeniyle 25 bin €’lara kadar çıkıyor.

Not: Giacomini isimli şirket 2012’de hidrojen brülör geliştirmiş; ancak şu anda sitede ürünle alakalı bilgi yok, fakat şöyle bir alan var. Potential Role of Hydrogen in the UK Energy System isimli rapor.

(İngiltere’deki haberi ilk olarak Barış Sanlı’nın EAK bloğunda okudum)


Resmi Gazete’nin bugünkü sayısında yayımlanan “3093 Sayılı Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Gelirleri Kanunu Uyarınca Radyo, Televizyon, Video ve Birleşik Cihazlar ile Bunların Dışında Kalan Radyo ve Televizyon Yayınlarını Almaya Yarayan Her Türlü Cihazdan Alınacak Bandrol Ücretlerine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar” gereği cep telefonlarından alınan TRT bandrol oranı artık %10.


Otomobil

Tesla ile yatıp Tesla ile kalkar olduk, VW gibi dünyanın en büyük otomobil üreticisi bir dev bile Tesla’yı yegane rakibi olarak görüyor (Çin’li BYD Tesla’dan daha çok elektrikli araç üretmesine rağmen haberlerde bu kadar yer edinmiyor, üstelik %25’i Warren Buffet’i ait. Bu şey de Hollywood popülaritesine döndü, kültürü sen drive edemiyorsun, bir şekilde ABD liderliğini yapıyor). Şöyle de bir şey var, yılda ortalama 100 milyon araç üretiliyor ve daha çok alan araçlara ayrılır hale geliyor. Yayaları hali tam olarak şu bağlantıdaki gibi.

Otomobil dünyasından haberler aşağıdaki gibi.

  • Mazda, mevcut motorlarından %20-30 daha verimli bir içten yanmalı motor teknolojisi geliştirdiğini duyurdu ve yeni motora sahip araçların 2019’da yollarda olması planlanıyor. Bu duyuru, Toyota’yla ABD’de kurulacağı açıklanan elektrikli fabrika planından sonra geldi.
  • Renault İran’da fabrika kuracak. 660 milyon euroluk anlaşma çerçevesinde, Renault 2018’de İran’da yılda 150 bin araçla üretime başlayacak. Anlaşma gereği Reault’un payı %60, İran Sanayi Geliştirme ve Yenileme Organizasyonu (İDRO) %20 ve İranlı Naseh Holding’in %20 payı bulunuyor.
  • Tesla’nın ilk seri üretim otomobili olan 35 bin USD’lik fiyata sahip Model 3 ile dizel, benzinli araçların karşılaştırılması burada (tabloya göre Standart Model 3, 7500 $’lık FTC sonrası 27500 $’lık fiyatıyla, birçok içten yanmalı araç modellerine göre rekabet edebilir, hatta bazılarından daha ucuz). Tesla, 2017’de 200 bin, 2018’de 400 bin araç üretmeyi planlıyor. Elektrikli araç piyasasının en hafif bataryası da Kreisel Electric’te.
  • Duke Energy CEO’su Lynn Good’a göre elektrikli araçlar şebeke içi pozitif etki yaratacak? CEO, şirket içindeki bir ekibin elektrifikasyonun avantaja çevrilmesi konusunda çalıştığını ifade ettikten sonra, elektrikli araçların da çekişte artan bir etkiye sebep olmayacağını, yükün verimlilik ve diğer teknolojilerle birlikte birçok faktörden etkilendiğini değerlendirdi. Ama, ne olursa olsun, artan araç sayısı hızlı tepki veren frekans yönetimini zorunlu kılacak ve bu noktada da depolama yaygınlaşacaktır. Tam da bu noktada, Alman Innogy tarafından satın alınan Belectric şirketinin Saxony’de 16 MW’lık enerji depolama sistemini devreye aldığını belirtelim (sistemin şebeke yan hizmetleri için kullanılması hedefleniyor).

Arsenal futbol kulübü, Octopus Energy ile yaptığı anlaşmayla stadın tüm enerjisini %100 yenilenebilir kaynaktan sağlayacak. Octopus’un İngiltere’de 154 adet solar çiftliği var.


Almanya’nın solar hücre ve modül üreticisi SolarWorld’un nerdeyse tüm varlığı, SolarWorld kurucuları arasında bulunan Frank Asbeck tarafından yönetilen şirket tarafından satın alındı.


Stanford Üniversitesi biyologlarının araştırmasına göre, omurgalı hayvanların %30’undan fazlasının nüfusu azalma eğilimindeymiş ve canlı hayvan sayısı (insan harici) 1990’dan bu yana yarı yarıya azalmış.

11.03.2017

ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu, sanal para birimi Bitcoin’in Borsa Yatırım Fonu olmak için yaptığı başvuruyu kabul etmedi. SEC’ten yapılan yazılı açıklamaya göre, Bitcoin’in Borsa Yatırım Fonu başvurusu, hileli ve manipülatif faaliyetlerin önlenmesi için gerekli şartları sağlamadığı gerekçesiyle kabul edilmedi.

Yaklaşık 3.5 yıllık bekleme sürecinin ardından gelen ret kararı, Bitcoin’in değerinde büyük düşüşe neden oldu. SEC’ten olumlu karar çıkmasına yönelik beklentiyle gün içinde birim başına 1.325 dolara kadar çıkan Bitcoin, ret açıklamasıyla 1.100 doların altına geriledi. Bu değer kaybı, Bitcoin’in toplam piyasa değerini 16,5 milyar dolara kadar düşürdü. Bitcoin, 2009 yılında toplamda dünya üzerinde 21 milyon adet üretilmesi planlanan dijital bir para birimi olarak kimliği bilinmeyen kişi veya kişiler tarafından tasarlandı. Finansal krizle kullanımı küresel bazda rağbet görse de maddesel, fiziki bir karşılığı bulunmayan Bitcoin, kullanıcıları arasında “kripto para” olarak da adlandırılıyor. Herhangi bir merkezi olmamasının yanı sıra kimlik bilgileri gizli tutularak A kişisinden B kişisine ya da kurumuna dijital para transferi sağlanırken, birçok farklı web sitesi üzerinden komisyon karşılığı farklı para birimlerine dönüştürme işlemi yapılıyor.


Japonya, konutlara hidrojen yakıt hücreleri kuruyordu uzun zamandır. Panasonic ve Aisin AB’ye açılmışlar. Bu hücreler, evlere gelen doğal gaz hattından H2‘yi üretip kullanıyor. Panasonic pazarlama için Viessmann ile çalışıyormuş ve 2019 Mart ayına kadar 5 bin adet kurulum hedefliyor. Standart bir kurulumun yaklaşık maliyeti 25 bin €.

Aisin Seiki AB genelindeki deneme kurulumlarına Bosch ile işbirliğine giderek başladı ve bugüne kadar 70 adet kurulum yaptı ve denemeler Eylül’e kadar sürecek.

Tosbiha ise su ısıtma amacıyla Almanya ve Fransa’da, Alman batarya üreticisi aracılığıyla sistem satıyor.

Konut tipi yakıt hücreleri Japonya’da 2009’da ticarileşti ve 2016 sonu itibariyle 200 bini aşkın kurulum yapıldığı tahmin edilmekte. Japonya’daki kurulumun maliyeti 8-9 bin $ arasında değişiyor, dış pazarlarda ise nakliye ve kurulum maliyetleri nedeniyle 25 bin €’lara kadar çıkıyor (3 kat maliyetli).

Japonya, konutlara yakıt hücresi kurulmasıyla alakalı olarak ENE-Farm isimli bir program yürütüyor ve 2020’de 1.4 milyon, 2030’da 5.3 milyon ENE-Farm programıyla konutlara hidrojen tankları kurmayı hedefliyor.