03.05.2018

ABB Group tarafından yayınlanan ve 25 ülkenin incelendiği Automation Readiness Index’e Türkiye 15. sırada yer alıyor. ABD’nin 9’da kendine yer bulduğu çalışmada Güney Kore 1. ve Almanya 2. sırada.


Google kurucucularından Sergey Brin, AI konusunda Musk’ın düşüncelerine yakın konumda duruyor.


GlobalData’ya göre, 2018-2022 yılları arasında küresel olarak 249 yeni gaz işleme tesisi işletmeye alınacak ve böylelikle bugün 531 bcfd olan kapasite %13.5 artışla 603’e çıkacak. Analiz firmasına göre, şirket bazında kapasite artışında 6.8 bcfd ilave ile İran’ın ulusal petrol şirketi NIOC birinci olacak. İran’a yatırım konusunda TOTAL haricindeki yabancı tüm şirketler bekle-gör politikası izliyordu, şimdi de Trump suyu iyice bulandırdı, GlobalData’nın yaklaşımı çok belirsiz gibi.


Tesla hayranları yüzme biliyor mudur? (AutoPacific şirketinden Dave Sullivan)

Elon Musk, Tesla’nın ilk çeyrek sonuçlarının açıklandığı toplantıda, şirketin nakit ihtiyacına ilişkin sorulara cevap vermedi ve soruları çok düz buldu.

Musk, ayrıca, Tesla’nın ikinci Gigafactory’sinin çin’de olacağını doğruladı ve Model 3’ün batarya paketi imalatının 7 saatten 17 dakikaya kadar azaltıldığını ve buna göre haftada stabil olarak 3000 araç üretilebildiğini söyledi.

Bu arada, bir klasik Musk tutumu daha, Tesla Y  geliyormuş, 2020’de.


Batarya şarj-deşarj aralığına ilişkin şuradaki yazıyı ilgililer okuyabilir. Gözüken o ki, 70-80’e kadar şarj edip 20’nin altına da deşarj etmemek efdal. Daha önce Nissan Leaf araçtaki 30 kWh kapasiteli bataryaların hızlı degrede oldukları ortaya çıkmıştı.


Imperial College London’dan Clara Heuberger ve Niall Mac Dowell isimli 2 araştırmacı, 2050 vadeli yenilenebilir enerji modellerini, gerçek hayat koşullarını dikkate almadığı gerekçesiyle eleştirerek, önemli olanın %100 yenilenebilir hedefi yerine karbonsuz bir geleceğin hızlandırılması olması gerektiğini vurgulamışlar. Bu yaklaşımı beğendim, her ne kadar yenilenebilir savunucuları da özünde aynı şeyden hareketle bunu ifade ediyor olsa da, onlarda bir sabırsızlık hali vâki.


Hindistan, kırsal bölgelerdeki köylerin tamamına elektrik ulaştırıldığını duyurdu. Burada, yerleşik halkın %10’u elektriğe erişebilmişse ve hastane, okul gibi kamu binaları da elektriğe sahipse o köy elektriğe sahip kabul edilmiş.

11.10.2017

#GününSözü: All models are wrong, some are useful -George Box

(Cüneyt Kazokoğlu, Sohbet Karbuz, Serkan Şahin ve Barış Sanlı ile enerji sektöründe öngörü ve stratejilerin tartışıldığı şuradaki podcast’te Cüneyt Bey’in alıntıladığı bir ifade)

Ben de burada çok sayıda istatistik bilgisi veriyorum; Thomson Reuters, IEA veya böylesi başka bir kurum da olmadığım için de oturup kendi analiz verimi geliştiremiyorum elbette; ama veri takibinin bir insight (öngörü) kazandırdığı kanaatindeyim; ama, sayıların arkasındaki dinamikleri anlamak ise pazarı okumakla alakalı ve bu, insanın can simidi. Yoksa sayıların arasında kaybolunur ve çıkarım yapılarak yol haritası çizilmesi zorlaşır. Kendi adıma, Petrol ve Doğal Gaz Mühendisliği mezunu olsam da, mezuniyetimden bu tarihe petrol-gaz sektörüne yönelik çalışmadığım ve özel olarak da ilgilenmediğim için bu alandaki verileri okumakta zorlanırım; fakat yenilenebilir enerji ve elektrikle alakalı verileri yorumlamakta ve öngörü geliştirmek konusunda başarılı olduğumu düşünürüm.

Neyse, Postcast’in dinlenmesini tavsiye ediyorum (30 dk).


Hyundai, kullanıcıları elektrikli araçla tanıştırmak için Hollanda’da 100 tane Ioniq araçla kiralama işine girdi. Kiralamanın saati 12 €, günlüğü 60 € ve dakikası ise 0.25 €.

Bu gibi girişimler, ikinci el elektrikli araç piyasası için ne anlama geliyor acaba?


Hollanda yasama organı meclisi (lower house), 2016’da, 2025 itibariyle benzin-dizel araç satışlarını yasaklama kararı almıştı (anılan karar ve diğer ülke, araç üreticileri kararlarına ilişkin derleme için bkz). Hükümet, dün, 2030 itibariyle satılacak tüm yeni araçların emisyon-free olması yönünde kararı almış oldu. Bu noktadan hareketle 2 bilgi:

  • Tesla’nın Hollanda’da 8000 adet aracı var ve Tesla’nın Avrupa yönetim merkezi Hollanda’da.
  • TÜİK bugün Ağustos sonu itibariyle taşıt istatistiklerini yayınladı. Buna göre, Ocak-Ağustos döneminde trafiğe kaydı yapılan 494 bin 795 adet otomobilin %40,4’ü 1501-1600, … %3,9’u 1601-2000, %1,1’i 2001 ve üstü motor silindir hacmine sahiptir. Silindir hacmi ÖTV oranını etkileyen 2 parametreden birisi ve MTV’ye de esas. Bu bağlamda, elektrikli araçlarda %3’lük vergi dilimine tekabül eden 80 kW altı güce sahip araçların tercih edilme oranını yüksek olacak varsayabiliriz. Zira, vergi oranı 80 kW altında 3000 TL’lerdeyken, 80 aşıldığında 7-8 bin liralar söz konusu oluyor.

Renault, Renault Energy Services adı altında, start-up mantığında hareket edeceği belirtilen bir şirket kurdu. Şirketin faaliyet başlıkları şunlar

  • Akıllı şarj sistemleri
  • V2G sistemleri
  • İkinci el bataryaların kullanılması. Ağustos ayında, ikinci el bataryaların kullanıldığı bir şarj istasyonu devreye almıştı Renault.

Ciddi park sıkıntılarının olduğu bir şehir dinamiğinde, daha şarj istasyonları bile yayın değilken V2G (vehicle to grid) sistemin bu kadar gündem olması benim algımı aşıyor biraz, anlamıyorum. Şarj istasyonları da zaten yeterince pahalıyken, bir de böyle maliyet yükseltici şeyler de hepten tuhafıma gidiyor. Bu konuyla alakalı inş 2018 başı gibi bir yazı hazırlattıracağım Almanya’da PhD yapan bir arkadaşa (sözünü aldım).


Morgan Stanley bir rapor hazırlamış (bkz). Diyor ki; 2040 yılına gelindiğinde, 526 milyon elektrikli araç sayısına ve bu araçlarla yıllık 1.2 milyar km menzil yapabilmek için 2.7 trilyon $ yatırım yapmak gerekiyor. Anılan tutarın 1.7 trilyon dolarının şu varsayımlar altında harcanacağı varsayılmış: Tesla’nın toplam 32 milyon aracı yollarda olacak ve yıllık 2.4 milyon adet üretim kapasitesine erişmiş olacak; 473 milyon ev tipi şarj istasyonu, 7 milyon super-chargers, 18 milyon destination chargers, 172 bin servis istasyonu, 95 bin mağaza ve galeri, 99 üretim fabrikası ve 99 adet gigafactory kurulmuş olacak.

Dolaylı olarak ise, $797 milyar elektrik dağıtım şebekesine, $186 milyar madenciliğe yatırım yapılacak.

Hindistan özelinde değinilen hususlar şu şekilde: Hükümet destekli Energy Efficiency Services Ltd. (EESL) 10 bin adetlik EV ve 3000 AC, 1000 DC şarj istasyonu altyapı ihalesi global olarak küçük; ancak ülke için büyük bir adım. Hindistan’ın 2017’de 5 milyon elektrikli araca ulaşması için 996 bin ev tipi şark istasyonu, 21 bin adet de supercharger ve 45 bin de destination charger kurması gerekiyor. Yani, toplamda kabaca 5 milyon araç için 1 milyon şarj istasyonu. 2020 yılında 40 milyon araç için 7 milyon ev tipi, 136 bin supercarger ve 289 bin destination charger


Önce Avustralya’da (nispeden farklı şekilde olsa da), şimdi de Porto Riko; Musk, şebeke doğal afetlerin kullanılamaz hale getirdiği şebekeler nedeniyle elektriksiz kalan bölgelere hızır gibi yetişme derdinde. Porto Riko valisiyle görüşecek; solar ve depolama.

Depolama demişken, E.ON, bu hafta içerisinde UK’de 10 MW’lık bir depolama sistemini devreye alacak. British Gas’ın ana şirketi Centrica 49 MW kapasiteli tesisin kurulumuna devan ediyor. EDF Energy de aynı kapasitede tesis için çalışıyor. Frekans kontrolü için National Grid’in düzenlediği ihaleler kapsamında kurulan tesisler için E.ON 3.89 milyon £ fonlandı. National Grid, bataryaların yıllık 200 milyon £ fayda sağlamasını bekliyor.


Volvo XC60 engel ve insan tanıyıp otomatik frenleme mekanizmasına sahip. Haziran ayında yayınlanan reklam burada.

GM’den Scott Miller, Tesla’nın, SAE’nin Level 5 kriterlerini karşılayan otonom seviyesine erişmesinin otopilot donanımıyla fiziksel olarak mümkün olmadığını söyledi ve GM, otonom araçlar için çip ölçeğinde Lidar teknoloji geliştiren Strobe girişimini satın aldığını duyurdu. Strobe çalışanı 11 kişi GM’nin Cruise Automation birimine dahil olacak. Elon Musk ise, LIDAR yerine kendi radarlarına güvendiğini söylemişti zamanında.

NVIDIA, level 5 otonom sürüşe olanak tanıdığına inandığı süper bilgisayarı duyurdu. Saniyede 320 trilyon işlem yapabilen bu platform 2018’in ikinci yarısı itibariyle seri üretime girecek.

LIDAR: Light Detection and Ranging/Laser Imaging Detection and Ranging


Japonya’nın, ene-farm kapsamında, 2020 itibariyle 1.4 milyon fuel-cell kurulumuna ulaşması zor gözüküyor. Halen 220 bin adet kuruluma ulaşılmış.

29.09.2017

SpaceX’in Falcon 9 rokoti 2016 yılı içerisinde dikey iniş yapmayı başarmıştı. Bu sonraki adımın belirleyicisiymiş meğer. Zira, buradaki devrimi bir adım daha ileri götüren Musk, dünyanın bir ucundan öbürüne insanları 30 dakikadan daha kısa sürede götürmeyi vadeden projenin videosunu paylaştı.

Musk büyük adam gerçekten, dikey iniş başarısı hiç böyle şeyler düşündürtmemişti bana.


İspanya’da, Acciona Energía rüzgar enerjisi santraline Samsung SDI li-on pillerin kullanıldığı depolama ünitesi entegre edildi. Proje kapsamında kurulan 2 bataryadan birisi hızlı tepki verebilen 1 MW/0.39 MWh (20 dk boyunca 1 MW güç sağlayabiliyor), ikincisi ise yavaş tepki veren 0.7 MW/0.7 MWh (1 saat boyunca 0.7 MW güç sağlayabiliyor). Batarya sisteminin bağlı olduğu türbin ise 3 MW gücünde ve Nordex’in AW116/300 modeli.


İtalyan utility Enel, start-up’ları ve KOBİ’leri hedefledi 100 milyon €’luk program başlattı. Program, katılımcı şirketlere Enel’in Sicily’deki inovasyon hub’ını kullanma, uzmanlarla çalışma ve dolayısıyla projeleri test etme, uygulama şansı tanıyor. Projelerin solar modüller, santral verimliliğini artırıcı ekipman, yapay zeka, mikro şebeke, depolama, dijital enerji çözümleri alanında olması gerekiyor. Başvurular 15 Kasım’a kadar Open Innovability üzerinden.


Bu ay başında, European Marine Energy Centre (EMEC), gel-git enerjisinden elde edilen elektrik ile, ITM Power Plc tarafından üretilen elektroliz makinesi yardımıyla hidrojen elde etti. Hidrojenin Kirkwall’daki yakıt hücrelerinde kullanılmasıyla iskeledeki feribotlara elektrik sağlanacak.


Deutsche Post, Ford ile, satın aldıkları StreetScooter’ın tamamen elektrikli aracının seri üretimi için görüşme halinde. Öte yandan, VW ticari elektrikli araçlar konusunda aceleci davranmak istemiyor ve geriden gelmeyi kabul etmiş, hatta bunu bir taktik olarak uyguluyor gibi. Gerçi, VW ne yapsın, dizel araç skandalının maliyeti öngörülenden 2.5 milyar $ daha fazla çıkıyormuş, toplam maliyeti 30 milyar $.

VW’deki benzer yaklaşım Ford’da da gözleniyor gibi, nitekim, Ford Asya Pasifik Bölgesi Ürün Geliştirme Başkan Yardımcısı Trevor Worthington, Çin’in elektrikli araç satışına yönelik getirmeyi planladığı dönemde (ama şimdi 2019’a ötelediği), “You don’t get any prizes for being first to marketdemişti.

Öte andan, Toyota, Mazda ve Denso yeni bir girişim oluşturduklarını duyurdu. Toyota’nın %90, diğerlerinin %5’er hisse sahibi olacağı EV Common Architecture Spirit Co Ltd isimli bu şirket elektrikli araçlara yönelik teknoloji geliştirecek. Toyota, Ford’un aksine, yeterince geride kaldığını düşünüyor sanırım.

İlave bilgi: Çin’in elektrikli araç satışına ilişkin kota uygulaması (1 yıl ertelendiği açıklansa da) halen bu konudaki en iddialı kararlardan birisi ve ABD’nin California valisinin de dikkatini çekmiş olmalı ki, biz neden yapamayalım diyor.


IKEA da EV10 kulübüne katıldı ve 2030 itibariyle tüm nakliye araçlarını elektrikliye çevirmeyi planlıyor. Şu an için IKEA’nın dünyada 355 mağazası var.


Belarus devlet başkanı Alexander Lukashenko Tesla Model S sürmüş ve yerel otomotiv üreticilerine Tesla gibi olmaları konusunda uyarmış.


Jim Chanos’a göre Tesla yapısal olarak kârsız bir şirket. 3 yıl önce, bugün için para kazanması bekleniyordu, şimdi ise 2019 söz konusu; ama o zaman geldiğinde 2025 olacak. Tesla’nın karşısında finansmanı güçlü, kârlı şirket olduğunu ve esas rekabetle şimdi karşılaşacağını söyledi.


Toshiba’nın çip birimi 18 milyar dolara Bain Capital’e satıldı. Toshiba imzayı atmış.


FM çipler doğal felaketlerde hayat kurtarıcı olabiliyor. ABD Federal İletişim Komisyonu (FCC) tarafından yazılı açıklamada, Harvey, Irma ve Maria kasırgaları sırasında cep telefonu ve internet şebekelerinin kullanım dışı kaldığına dikkat çekilerek, vatandaşların cep telefonlarındaki FM radyo çipleri sayesinde radyo kanallarını dinlemeye devam ettiği ve hayati bilgilere erişim sağladığı vurgulandı. Apple bu çipi aktif hale getirmemiş.


Ekim, Kasım ve Aralık aylarına ilişkin son kullanıcı ulusal elektrik tarifeleri açıklandı. Örneğin AG mesken tarifesi birim bedelinde 21.4058’den 21.61’e çıkmış ve dağıtım bedeli ise 11.7775’ten 11.5732’ye düşürülmüş. Buna göre, nihai birim bedel ise, 33.1833 iken 33.1832 olmuş.

Sonuç olarak, herhangi bir meskenin 1 kWh elektrik için ödeyeceği tutar Ekim’le birlikte 41.2 kr. TÜİK’e göre, ilk 6 ay meskenler 1 kWh için 41.3 kr. ödemiş.


United Nations Industrial Development Organisation (UNIDO) ve World Energy Council (WEC), sürdürülebilir enerji çözümlerinin yaygınlaştırılmasının desteklenmesine yönelik ortak bildiri imzaladı.


Royal Bank of Canada EVP Martin Wildberger (innovation and technology), Reuters’e, ABD ve Kanada ödemeleri için Blockchain teknolojisini denemeye başladıklarını söyledi.


Warren Buffett’ın yatırımcıları arasında olduğu Çin’li BYD İsrail’e 17 adet elektrikli otobüs teslim edecek. Otobüslerin menzili 200 km.


Elon Musk’ın Avustralya’da kuracağı dünyanın en büyük depolama tesisi için saat işlemeye başladı. 100 günde bitmesi gerekiyor, yoksa bedava.


Uber, sermaye yoğun işi olan Xchange Leasing’i kapatma kararı aldı. Toplam araç sayısı 40 bin.


2017’nin ilk yarısında Avrupa’da 135 bi plug-in (bataryalı + hibrit) araç satılmış. Bazı batarya elektrikli araçların marka/modeli satışları aşağıdaki şekilde (bkz):

  • Renault Zoe 17131
  • Nissan Leaf 11174
  • Tesla Model S 6735
  • VW e-Golf 3797
  • Hyundai Ioniq 2698
  • Renault Kango EV 1461

11.08.2017

#GününSözü: “Bundan sonraki yatırımların konvansiyonel olmaması gerektiğini düşünüyorum. Dünya artık bizim için olan bir dünya değil. Bu Elon Musk’ların, Apple’ların Google’ların dünyası. Onlar geliyorlar” – Hamdi Akın (kaynak)


Hindistan ve Çin gibi ülkelerde araç kullanım alışkanlıkları farklı. Mesela, Hindistan’da satılan elektrikli motorlu araçların %80’i mobilet ve scooter (2016’da satılan 22 bin elektrikli aracın sadece 2000 tanesi 4 tekerlekli, yani %9’u). 2020’de dünyanın en büyük 3. elektrikli araç pazarı olmayı hedefleyen Hindistan 2 tekerlekli elektrikli araçlara 455$, 3 tekerlekli araçlara 955$, 4 tekerlekli araçlara da 2160$’a kadar destek sağlıyor. Ancak, buna rağmen ülkenin elektrikli araç adaptasyonu düşük, zira en bilinen 4 tekerlekli araç olan Mahindra e2o’nin fiyatı 12530$ iken, Maruti Suzuki Wagon R fiyatı 7830 $. Ülkenin en çok satan elektrikli motorsiklet markası Hero Electric. Rakibi olan Emflux Motors saatte 170 km hıza ulaşabilen motoru piyasaya sürmeye hazırlanıyor.

Not: İyi bir elektrikli bisiklet (pedelec) 2 bin €’lardan (>10 bin lira) başlıyor (örneğin Scott marka). Çok niyetlenmiştim de bu nedenle vazgeçmiştim.


Elektrikli araçlarla şebekenin ve hatta araç sahibinin mutualist ilişkisi

Nissan ve Enel SpA elektrikli araçların fazla enerjisini şebekeye basarak para kazanmasıyla alakalı Danimarka’da bir proje yürütüyor. Buna göre, araç sahipleri yılda 1530$ kazanabilirmiş. Benzer bir şeyin İngiltere’de olabilmesi için şirketin araç sayısının en az 150 olması gerekiyor, o nedenle, bu tarz bir getiri şimdilik sadece Damimarka’da mümkün.

Bu arada, haberde yer verilen grafik, Bloomberg’in 2038’de elektrikli araç satışlarının içten yanmalı motor satışlarını geçeceği tahminini gösteriyor.

Muhtelif elektrikli araç haberleri

  • Mercedes’in UK perakende şirketi Twitter üzerinden sorduğu “With electric cars increasing in popularity, we’d love to know if you would consider switching to an electric car?” sorusuna verilen cevaplar ezici şekilde ALIRIM olmuş. Şu ise efsane: already switched.
  • Daimler, Almanya merkezli Volocopter startup’a 25 milyon € yatırım yaptı. Şirket, Autonomous Air Vehicle üzerine çalışıyor ve ilk denemelerini bu yılın sonunda Dubai’de yapmayı planlıyor (YouTube).
  • Tesla’nın 35 bin $’lık Model 3‘ünden sonra, Nissan Leaf’in 2018 base modelinin 29900 $ fiyatla piyasaya sürüleceği sızdırılmış.
  • İsrail’li MobilEye’ı 15 milyar $’a satın alan Intel, 100 adet yeni otonom aracı test edeceğini duyurdu.
  • Musk, elektrikli araç şarj istasyon adedinin önemli ölçüde artırılması konusuna odaklanacaklarını Twitter üzerinden açıkladı. Bunun haber yapıldığı Electrec sitesinde, buna en önemli sebep de apartman sakinlerinin şarj istasyonlarına erişimde yaşadığı sıkıntı gösterilmiş. EV konusunda yazdığım yazılarda buna değinmiştim.

Taksi plakalarının ederi bundan 5-10 yıl sonra ne olacak? İstanbul’da bir taksi plakası bugün 1.5 milyon TL.

Peugeot’un ana şirketi PSA Group, İspanyol partneri Eysa’nın ortak girişimi Emov şirketi, Madrid’te 5 ayda 100 bin müşteriye ulaştı. Emov ile dakikalık veya 4-5 saatlik ya da günlük Citroen C-Zero model elektrikli araç kiralanabiliyor. Daimler’in Car2Go girişimi Madrid’de 160 bin aboneye sahip. Car2Go fiyatlaması şu şekilde: dakikası 21 €cent (Madrid’de), Berlin’de 24, Stutgart’ta 29 ve Amsterdam’daysa 31. Daimler’in araç sayısı sanırım 1000 taneymiş. 1000 araçla 160 bin kişiye hizmet vermişler. Daimler’in 70 aracı 2015 sonu ile 2016 Nisan arasında taksicilerin hışmına uğramış. Uber’le de benzeşen bu gibi şeyler Türkiye’de de gelişecek; ama Uber gibi değil de araç kiralama yöntemiyle yasal yollarla faaliyet gösterdikleri takdirde gittikçe azip hale gelecektir. Bu da taksi plakalarının değerini elbette aşağı çekecektir. İlgili oda Uber’i sessizce izleyip Avrupa’daki gibi ortalığı ayağa kaldırıp Uber’in her kesime yaygınlaşmamasını sağladı ve arka planda Polis güçleri de yakaladığı Uber araçlarına cezayı kesti. Ama, ironik şekilde devletimizin guzide bir kurumu olan Kızılay çok yenilikçi bir şekilde Uber’le işbirliği yaptıydı.

Neyse, taksicilerin odası belli ki akıllı, ama iş modeli geliştirmeye odaklanmalılar bence.


Okan Yardımcı’nın farklı kaynaklara göre Türkiye’nin gaz tüketimini gösterir tablo paylaşımı ilginç; çünkü EPDK’nın verileriyle BP’ninki arasında ciddi fark var (örneğin 2016 yılı EPDK 46.4 milyar m3 tüketim var derken BP 42.11 demiş) ve bu fark basınç veya dönüşüm faktörü şeklinde izah edilecek gibi değil. BP’den cevap bekleniyormuş.


Önceki gün burada paylaşılan grafik lityum üretiminde Avustralya ve Şili’nin ilk sırayı aldığını gösteriyor. Ancak, grafiğin sağ sütunun rezerv miktarlarının verilmesi ve dip toplam için kullanılan “world total” ifadesi bence yanlış okumalara sebep olabilir (USGS de benzer grafiklere sahip, Bolivya’dan metin kısmında bahsetmişler). Zira, Bolivya, 9 milyon tonu aşkın lityum rezerviyle, dünyanın en çok lityum rezervine sahip ülkesidir. Ancak, buradaki lityum Şili’dekine kıyasla 3 kat fazla magnezyum içerdiği için çıkartması ve rafinajı pahalıdır.

Bolivya Hükümeti dünya lityum rezervinin %70’ine sahip olduğunu iddia ediyor.


Iberdrola’nın İngiltere’deki elektrik şirketlerinden Scottish Power Renewables 1.2 GW kapasiteli deniz aşırı rüzgar (offshore wind) projesi için planlama izni aldı.

Ancak, İngiltere’de elektrik piyasasında tüketiciler açısından işler iyi gitmiyor; British Gaz, elektrik abonelerinin standart tarifesini 15 Eylül’den itibaren %12.5 artıracağını açıkladı. Bu artış, duel fuel abonelerinde %7.3 olarak gerçekleşecek. Alman Innogy’nin (RWE spin-off) N-Power da 2017’nin ilk yarısında zarar yazmış ve zorluğu giderek artan piyasa şartlarını da gerekçe göstermiş (subsidising renewable energy generation and fitting digital smart meters in homes). Innogy markası “innovation”, “energy” ve “technology” kelimelerinin mütemmim cüzü olarak 2016 Nisan’da kurulmuş ols da, kimse piyasadan büyük değil 🙂


IHS Markit, lityum ion batarya modüllerinin 2019 yılı itibariyle 200 $/kWh seviyesine düşeceğini, küresel depolama hacminin bugünkü 4 GW kapasiteden 2025’te 52 GW’a yükseleceğini tahmin ediyor.

Bu konuda tahminde bulunmak bence araç stoğu tahmininden daha zor; ama ortak aklın (eğilimin) bir göstergesi olarak değerlendirdiğim için paylaşıyorum.


İklim ve enerji uzmanı Önder Algedik tarafından hazırlanan Kömür ve İklim Değişikliği 2017 Raporundan (tamamını okuyamadım):

  • 7 yerli banka 9 GW kurulu güce sahip termik santrallere kredi sağladı.
  • Türkiye’nin kömür ithalatı 1990’da 54.5 milyon ton iken, 2015’te 93 milyon ton
  • 1990’da toplam 5.2 GW kömür kurulu gücü vardı ve bunun tamamı linyit kullanıyordu, bugün 16.7 GW güce sahip 62 adet kömür santrali faal ve bu kapasitenin 7 GW’ı linyit kullanıyor. Lisans almış ve inşa halindeki 9.4 GW’lık 20 santralin ise 7.6’sı ithal kömür yakacak. İlaveten, önlisans almış toplam 6.3 GW güce sahip 12 santralin 9 tanesi (6.3 GW) ithal kömür yakacak. Özetle, yerli 5 GW güçte projeye karşılık 20.2 GW ithal proje var (inşa halinde ya da proje aşamasında). Santrallerin tamamlanmasıyla kömür kurulu gücü 41.9 GW olacak.
  • 2016’da yerli kömür santrallerinin ürettiği elektriğin 185 $/MWh bedelden alınması eleştirilmiş ve karşı argüman olarak 2016 yılı fiyat ortalamasının 144 olması gösterilmiş; ancak, 185’lik fiyat santralin ürettiği elektriğin bir kısmına sağlandı, yazar tamamına sağlandı gibi anlatmış.
  • YEKA sonrası fiyatlara da değinen yazar, kömürün rekabetçiliğinin azalmasından vs bahsetmiş; ancak neden böyle her şey sanki sihirle olacakmış gibi eleştiriliyor anlamak mümkün değil. Kömür bugün itibariyle ve bundan sonra uzun yıllar da, ülkelerin durumlarına göre üretimde önemli bir görev ifa edecek (bkz: Almanya, Avustralya, Polonya, Çek) (bkz: kapasite piyasası). Şuna değineyim; Almanya Temmuz başında elektrik üretiminde %37.6 yenilenebilir oranına ulaştı (hatta ihraç edilen elektrik de dikkate alınırsa bu oran %42). Bu, rüzgar ve güneş üretiminin yüksekliğinden kaynaklı ve bakıldığında 2020 hedefine şimdiden ulaşmak gibi yorumlanabilir; ancak kazın ayağı öyle değil ve 2020’ye gelindiğinde de hemen hemen bu oranlarda seyredecek oran (detay için bkz).

Rusya’dan Zarubejneft, Türkiye’den Unit International ve İran’dan Ghadir, petrol ve gaz yataklarını geliştirme projeleriyle ilgili ortak yatırım anlaşması imzaladı.


Teşvik

Dünya Gazetesindeki habere göre; enerji ve madencilik sektörlerinde Ocak-Haziran döneminde, 1371’i enerji ve 93’ü madencilik olmak üzere toplam 1464 projeye yatırım teşvik belgesi verildi. Enerji ve madencilik sektörlerinde gerçekleşecek yatırımlar için geçen yıl Ocak-Haziran döneminde 1171 teşvik belgesi düzenlenmişti. Buna göre, geçen yılın aynı dönemine %25 artış kaydedilmiş oldu.

Öte yandan, İş Bankası Elektrik Üretim Sektörü Raporu‘na göre; teşvik belgeli enerji yatırımlarında yerli yatırımın 2013 yılında 29 milyar TL ile zirve yaptığını, yabancı yatırımın ise 2015 yılında 24 milyar TL ile zirve yaptığını görüyoruz. Bankaya göre, 2015 yılındaki teşvikli yabancı yatırımın zirve yapmasında EBRD, Goldman Sachs ve SOCAR gibi firmaların yatırımlarının etkili olduğu düşünülmektedir.


Risk sermayedarları kripto para birimlerinde ne görüyor? Bu arada, BTC, gün içerisinde tarihi zirvesini 3500$’ı geçerek yeniledi, Goldman Sachs’ın tahmini 3900’ler. Şurada da (Zerohedge) ana akım medyanın Bitcoin’i anlamayışıyla alakalı bir yazı var. Kripto yakıt Ethereum’n (ETH) BTC bu kadar artarken artmamasını anlayamadım yalnız 😦

Blockchain ile alakalı Mckinsey’den bir yazı da burada.


Farklı bir haberle gündemi sonlandıralım, Rekabet Kurumu beyaz et üreticisi 19 teşebbüs ile ilgili 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi (rekabetin ihlali) kapsamındaki delilleri ciddi bularak soruşturma açılmasına karar verdi.

04.08.2017

Musk’ın Zuckerberg’i yapay zeka konusunda kıt anlayışlı olarak nitelendirmesinden sonra; Facebook’un geliştirdiği yapay zeka yazılımı, insanların anlayamayacağı bir dil geliştirdiği için kapatıldı. Bu, Zuckerberg’e “ne olacak yeaaaa, Elon da amma negatif” modunda değerlendirmesinden sonra ders olmuş olabilir 🙂 Gerçi, o ifade, anlayış kıtlığından mıydı yoksa yapmak istediklerinin önüne engel çıkmasını istemediğinden miydi bilemiyorum.

Öte yandan, Çin’li Tencent’in geliştirdiği yapay zeka yazılımı da, Komunist Partiyi yozlaşmış diye nitelendirdiği için kapatıldı. Yazılımın kullandığı ifade şu: “With such a corrupt and incompetent government, can it really live that long?


Elektrikli araçlar, batarya ve şarj istasyonu meseleleri

  • 17 Alman şirketinin oluşturduğu konsorsiyum, hükümetin desteğini de arkasına alarak 34 GWh kapasiteli lithium-ion battery fabrikası kurulumu için düğmeye bastı. Potansiyel lokasyonlar önümüzdeki ay  Terra E Holding GmbH tarafında belirlenecek. Tesisin 2028’de tam kapasiteyle çalışması planlanmış. Global batarya kapasitesi şu anki seviyesi olan 103 GWh civarından 278’e ulaşarak yaklaşık 3’e katlanacak 2021’de.
  • Sun Microsystems Inc kurucularında Bill Joy alkaline’i lityum’dan daha iyi bir seçenek olarak görüyor. Açıklamaları, mesleki körlüğü işaret eder gibiydi, zira, insanların alkalinin şarj edilebilir (rechargable) olduğunun farkında olmadığını söyledi. Bill, Rocky Mountain Institute’s Energy Innovation Summit’te solid-state alkaline bataryasını açıkladı.
  • Toyota ve Mazda, yıllık 300 bin kapasiteli elektrikli araç fabrikası kurmak üzere ortaklığa gittiğini açıkladı. Fabrika ABD’de kurulacak. Çin’de değil.
  • Elektrikli araç ve batarya imalatının madenler üzerindeki etkisine ilişkin bir yazı da şurada.
  • Tesla Model 3 de adeta para yakıyor, 2017’nin ikinci çeyreğinde  1.16 milyar $ harcamışlar.
  • E.ON’un, 350 kW ultra hızlı elektrikli (20 dk içerisinde 400 km menzil) araç şarj istasyonları serisinin ilki 2017 sonuna doğru devreye girecek (2017’nin başında iki şirke işbirliğine gitmişti). E.ON, Danimarka merkezli Clever ile işbirliği yapıyor. E.ON, sadece 1200 standart, 39 da hızlı şarj istasyonu işletiyor (2017 Şubat itibariyle). İlave bilgi: Avrupa Komisyonu, Almanya’nın şarj altyapısının güçlendirilmesi önümüzdeki 4 yıllık süreçte 300 milyon €’yu bulacak harcama yapmasına onay vermişti.
  • UK, Jaguar ile EV adaptasyonunu sağlamayı teminen ulusal şebekenin güçlendirilmesi ve altyapı geliştirilmesi için anlaşma imzalamıştı. Maliyet Bajnalığı da, şebekenin artan elektrikli ve otonom araç ihtiyacının desteklediğinden emin olmak için 484 milyon $ fon sağlayacak.

Petrol şirketlerinin derin denizlerdeki deneyimlerini offshore rüzgar projelerine aktarmaya çalışmasına değinmiş ve bunu bir tür teknolojik yakınsama olarak ifade etmiştim. Bu eğilim her alanda kendini gösteriyor; geleneksel iş kollarındaki şirketlerin varlıkları (arazi, teknoloji vs), iyi yönetildiği takdirde o şirketlerin dönüşümlerinin dinamosu olabilir. Petrol dünyasının en önemli şirketlerinden Shell ve BP, petrol istasyonlarında elektrikli araç şarj ünitesi yerleştiriyor. Örneğin, BP’nin İngiltere’de 3100’e yakın benzin istasyonu var ve CEO Bub Dudley, şarj istasyonu konusunda araç üreticileriyle görüşme halinde olduklarını söyledi. Shell’in ise dünyada toplam 25 binden fazla benzin istasyonu var.


Sıkıntılı bir statüsü bulunan Hürmüz boğazı petrol taşımacılığında 2011-2016 yılları arası liderliğini koruyor. Petrotürk’te yer alan haberde, ABD Enerji Bilgi Dairesi (EIA) verilerine göre 2016 yılında Hürmüz’den günlük ortalama 18.5 milyon varil petrol taşındığı belirtilmiş. Hürmüz’ü 16 ile Malakka, 5.5 ile Süveyş, 4.8 ile Bab’ül Mendep ve 2.4 ile İstanbul + Çanakkale Boğazı izliyor.

2010’ların başlarında İran boğazı kapatmakla tehdit etmişti.


Energy Post’ta çıkan bir yazıda, 2007’de, 2015 yılına gelindiğinde AB’nin 12 adet CCS kurulmuş olması sözü verdiğini (burada); ama bugün ne CCS ne de buna ilişkin plan olmadığı ifade edilmiş. Engie ile Uniper ROAD (Rotterdam Opslag en Afvang Demonstratieproject or Rotterdam Capture and Storage Demonstration Project) olarak bilinen CCS projesinden çekildiğini Haziran ayında açıkladı. CCS ile ilgili temel problem, çok yüksek ilk yatırım maliyeti.

Almanya’nın kömür santrallerini kapatma konusunda isteksizliği tekrar kendini gün yüzüne çıkarttı. Çevreciler 2030’da kömür istemeyedursun, kömürün o yıllarda en az %15 paya sahip olacağı tahmin edilmektedir. Halihazırda elektrik üretiminde ithal kömür %17, yerli kömür ise %23 paya sahip (toplam %40).

Kömür ile alakalı daha önceki yazı için şuraya tıklanılabilir (The role of coal in Europe’s power mix).

Sinan Küfeoğlu denen eleman AB’yi enerji konusunda göğe çıkartıp Türkiye’yi gömmüştü değil mi!


IKEA, LG Chem ve Solarcentury işbirliğine gitti ve Birleşik Krallık’taki müşterilerine çatı tipi GES teklifi sunmaya başladı. 3.3 kWh ile 6.5 kWh arasında kapasiteli batarya içerir sistemin başlangıç fiyatı 9000 $..

Site burada.


Büyükçekmece Gölü’ne kurulan Türkiye’nin ilk yüzer güneş enerji santrali (GES) havadan görüntüsü burada. 240 kW gücündeki GES, 960 adet 260W gücünde Bereket Enerji’nin tedarik ettiği polikristal fotovoltaik panelden oluşuyor. Açıklamaya göre, GES, su yüzeyini %70 oranında havadan izole ediyor.


Türkiye’nin enerji ithalatı bu yıl Ocak-Haziran döneminde geçen yılın aynı dönemine göre %32 artarak 17 milyar 144 milyon 263 bin USD oldu. Emre Alkin Hocanın ifade ettiği üzere, petrol 50 $ üzerinde durmakta başarılı gibi ve Türkiye’nin cari açık ve enflasyon ile ilgili söylemleri revize etmesi gerekebilecektir.

Artan enerji fiyatları Rusya’nın petrol ve gaz gelirlerini de artırdı. Federal Gümrük Servisi’nin (FTS) verilerine göre, ülkenin petrol ihracatı gelirleri bu yılın Ocak-Haziran döneminde 2016’nın aynı dönemine göre %38.7 artarak 45.6 milyar dolara, doğal gaz gelirleri de %19.5 artarak 17.9 milyar dolara yükseldi. Ülkenin doğal gaz ihracat hacmi de %8.6’lık artışla 103.6 milyar m3 olarak gerçekleşti. OPEC ile varılan petrol kısıntısı anlaşması sonrası günlük petrol üretimini 300 bin varil kısmayı taahhüt eden Rusya, Temmuz ayı itibarıyla günlük üretimini 307 bin varil azaltmıştı.


Uluslararası basında #YEKA ihalesi yansımaları (Bakan Albayrak açıklamaları)

İhale için en ucuzu diyenler, en ucuzun Meksika olduğunu falan söyleyenler çıktı. Doğrusu şu: fiyat anlamında en ucuzu Fas’da geçen sene yapılan 850 MW gücündeki ihale; ortalama 30 USD/MWh, en düşük 28 ile neticelenmişti o ihale. Öte yandan, Meksika’da Enel’in kazandığı ihalenin fiyatı 32 USD/MWh idi. Bizimkisi ise 34.8 USD/MWh ile tamamlandı. Ancak, bizim YEKA’nın önemli bir farkı ülkemizi üretim ve teknoloji geliştirme üssü haline getirme hedefinden hareketle fabrika ve AR-GE merkezi kurma şartına sahip olması, bu da esasen projeyi farklı bir kefeye koymaktadır.

Grafik: Evolution of average auction prices for onshore wind energy (IRENA bağlantısı)

Grafik

09.05.2017

İsrail merkezli MobilEye firması bilindiği üzere Intel tarafından 15.3 milyar $’a satın satın alınmıştı. Şirket, çarpışma önleme konusunda piyasanın %70’ini domine etmekle birlikte, oto-pilot özelliği konusunda Tesla ile yaptığı işbirliği, Tesla Model S’in Ekim 2015’teki kazası sonrası sonlanmış ve iki taraf da birbirini suçlamıştı.

Tesla, sadece 6 ay içerisinde MobilEye şirketinin otopilot özelliğinin kendi tescilli versiyonunu geliştirdiğini duyurdu.

Bu husus tıpkı ambargoların Türkiye’yi bazı askeri teknolojileri geliştirmeye zorlamasına benzemekle birlikte, esas önemlisi 6 aylık kısa geliştirme dönemi. MobilEye’ı satın almak 15.3 milyar $; ama Tesla’nın geliştirme masrafı sadece milyon $ mertebesindedir (elma-elma kıyaslama olmasa da herhangi bir firmanın herhangi bir konuda yetkinlik elde etmek için illa ki satın alma yapmak zorunda olmadığını çok iyi gördük kanaatindeyim).


2017 Nisan itibariyle 33979 adet şarj istasyonu işleten (500 tanesi DC fast charger) ABD’li ChargePoint şirketi, şarj istasyonu ihtiyacının %80 oranda ev ile iş ve %20 oranda halka açık yerlerde olacağını öngörüyor.

Ders almalı sanırım; ama İstanbul gibi bir yerde araç park sorunu düşünüldüğünde ABD örnekleminin ülkemize pek uyarlanabileceğini söylemek güç gibi. Nitekim, Tesla’nın Avrupa Superchargers haritasında Türkiye’ye tekrar yer verdiği haberinde de ana arterlerin seçildiği gözükmektedir.


TED’de konuşan Elon Musk, bu sene büyük ihtimalle 4 yeni Gigafactory ilan edeceklerini ifade etti ve lokasyon seçimine dair “We need to address a global market” dedi. ISPAT Tesla ile görüşüyordur umarız. Tesla Türkiye de geçtiğimiz günlerde, Avrupa Supercharger Haritasında Türkiye’ye yeniden yer vermiş (10 farklı yerde şarj istasyonu öngörülmüş).

Bir diğer husus da, Eylül ayında piyasaya sürülmesi beklenen solar roof sisteminin garantisi için Musk’ın “ömür boyu olmasını düşündük” demesi. Bunu paylaşma nedenim; solar roof konusunda daha önce Dow Chemical gibi dev şirketlerin başarısızlığı ortada ve Musk da başarısız olmamak adına olsa gerek, dönemin ivmesini de arkasına alıp alışılmışın dışında yaklaşımlar sergilemeye devam ediyor.


2016’nın en büyük özelleştirmesinde imzalar atıldı. Zülfikarlar Holding’in iştiraki olan Turkuaz Petrol, Türkiye Petrolleri Petrol Dağıtım A.Ş. hisselerinin tamamını 490 milyon TL’ye satın aldı.


Automobile Association of America bir araştırma yapmış. Buna göre, 30 milyondan fazla Amerikalı yeni aracını elektrikli tercih edeceğini söylemiş. İlginç şekilde, elektrikli araca ilgiyi %87 oranında çevresel hassasiyet, %62 oranında uzun dönemde maliyetinin azlığı, %52’si son teknoloji olması gibi sebepler ifade etmiş. Çevresel hassasiyetinin bu kadar yüksek çıkmasını ilginç buldum.

Gelecekteki araç tercihinin elektrikli olacağını söyleyenlerin yüzde kaçı gerçekten elektrikli araç satın alır acaba?

03.05.2017

Yatırımlara Proje Bazlı Devlet Yardımı Verilmesine İlişkin Karar’ın ilk uygulaması 24.04.2017 tarihli REGA’da yayımlandı. Buna göre, özelleştirme kapsamında Cengiz Holding bünyesine katılan Eti Bakır AŞ tarafından Mardin’in Mazıdağı ilçesine 2.884 milyar liralık yatırımla hayata geçilecek “metal geri kazanım ve entegre gübre tesisine” çeşitli muafiyetler tanınmış. 4 yıl içerisinde tamamlanacağı belirtilen yatırımla Türkiye’de kapasitesi olmadığı belirtilen aşağıdaki ürünler imal edilecek.

PBDS

Bu desteğin, Yatırımlara Proje Bazlı Devlet Yardımı Verilmesine İlişkin Karar’ın 5.maddesinin 1.fıkrasının b ve/veya h bendi kapsamında verildiğini anlıyoruz (b bendi “Ülkemizde üretim kapasitesi yetersiz olan ürünlerde arz güvenliğini sağlama”). Diğer değerlendirme kriterleri kısaca şu şekildeydi: teknolojik dönüşümü gerçekleştirecek, yenilikçi, ARGE yoğun ve yüksek katma değerli.

Yatırımın cinsinin tevsi, entegrasyon ve ürün çeşitlendirme olduğu belirtilmiş Bakanlar Kurulu Kararı’nda ve sülfürik asidin de fosforlu gübre imalatında girdi olarak kullanıldığı düşünülürse esasen tevsi gereği gerekli girdinin artışı ve bu girdinin de ithal edilmemesi esas alınmış diyebiliriz. Türkiye’nin bu girdiler için ne kadarlık bir ithalat yaptığını vs bulamadım; ama TEPAV’dan Güven Bey’in ifade ettiği üzere, “Türkiye bir seçim yaptı; ama açıklamaya muhtaç ve derinliği olmayan bir seçim yaptı“. Şahsen umuyorum ki, elektrikli otomotiv başta olmak üzere, elektronik ağırlıklı bir yatırımcıya da Yatırımlara Proje Bazlı Devlet Yardımı Verilmesine İlişkin Karar’da öngörülen sermaye katkısı dahil destekleri sağlar Bakanlar Kurulu.


Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar’da değişiklik 03.05.2017 tarihli REGA’da yayımlanarak yürürlüğe girdi ve böylelikle nükleer enerji santral yatırımları öncelikli yatırım konuları kapsamında desteklenebilecek. Yani, şu anki yatırım yerleri itibariyle bu yatırımları 5. Bölge Destek Unsurları uygulanabilecek.


Avustralya Adelaide merkezli 1414 Degrees isimli startup, geliştirdiği Molten silicon thermal energy storage system (TESS) konusunda çok iddialı ve 100 MWh’lik ihaleye katılacaklarmış. Örneğin, 500 kWh’lik enerjiyi 70 cm3’lük bir hacimde depolayabildiklerini ve 10 MWh’lik tesisi 528 bin $’a kurabileceklerini söylüyorlar. Oysa, Tesla’nın Avustralya’da kurmak istediği 100 MWh’lik sistemin maliyeti kabaca 169 milyon $ civarında (detay için bkz: 08.03.2017 tarihli içerik). TESS sisteminin verimi şu an için %31’lerde, bunu artırmaya çalışıyorlar. Detay için tıklanılabilir.


28.04.2017 tarihli notta Almanya’nın alım garantisiz ihalelerinden bahsetmiştik, akabinde Danimarka Enerji Bakanı Lars Christian Lilleholt, önümüzdeki birkaç yıl içerisinde yenilenebilir enerji üreticilerinin devlet desteğine ihtiyaç duymayacağını söyledi. Enerji fiyatları Avrupa’da nasıl gelişecek önümüzdeki 5-10 yıllık süreçte acaba?


VW CEO’su Matthias Müller, satış adetlerinden hareketle, EV piyasasının halen niş (niche) bir pazar olduğunu ve VW’nin EV piyasasını bunun ötesine taşımak amacıyla önümüzdeki 5 yıl içerisinde 9 milyar €’luk yatırım yapacağını söyledi. Ancak, öte yandan, 22 milyar $ da daha verimli içten yanmalı motor teknolojisi geliştirilmesine yatırım yapacaklarını ifade etti.


Elon Musk, Kanada’nın Vancouver şehrinde katıldığı The Future You TED etkinliğinde Tesla’nın, SolarCity door-to-door sales ekibini kapatacağını söyledi. Bunun yerine internet ve perakende satış – pazarlama kanallarına ağırlık verilecekmiş. SolarCity ordu gibiydi aslında, bir dönem baktığım finansal raporlarında 2014 yılındaki sales&marketing çalışan adedi 3400 idi. Haberde, Tesla ve SolarCity’nin toplamda 30 bin çalışanı olduğu yazılı.


Blockchainle alakalı iki haber daha;

#1 RWE Almanya’da 100. elektrikli araç şarj istasyonunu devreye aldı. RWE’nin şarj istasyonların en farklı özelliği, ödeme ve şarj verilerinin yönetilmesinde ethereum esaslı blockchain teknolojisini kullanıyor olması. Innogy’nin (RWE) bu konudaki partneri Share&Charge.

#2 Dubai neler yapıyor öyle! Smart Dubai isimli hükümet ofisinin direktörü Aisha Bin Bishr, 2020 itibariyle Dubai’yi blockchain kullanan ilk hükülmet yapmayı istediklerini söyledi.


Musk’ın yeni şirketi Boring’in konsepti dikkat çekici. Öte yandan, Musk, haftada 300 ft (91 mt) olan tünel ilerleme hızının 1 mil’e (1609 mt) çıkarılabileceğine inanıyormuş.


Çin kendi Wikipedia’sını kuruyor.