08.03.2018

Carbon Brief’de Birleşik Krallık’ın emisyon salınımının 2017 yılında %2.6 düşerek 1890 yılında görülen seviyelere geldiği, bunun 1990 yılında kaydedilen seviyenin ise %38 altında olduğu, bu düşüşte de 2012 yılında elektrik üretimindeki payı %40 civarında olan kömürün 2017’de %7’ye kadar düşmüş olmasının en büyük etkiye sahip olduğu vs yazılı.

Maalesef bu haberleri ciddi şekilde kömür düşmanlığıyla bezeyip veriyorlar; mesela, Carbon Dioxide Information Analysis Center tarafından 1750-2010 yılları arasını gösterir şuradaki grafiğe bakıldığında görülüyor ki, 1945 yılına kadar katı yakıt kaynaklı CO2 salınımı hızla artarken takip eden süreçte adeta left shoulder-head-right shoulder oluştururcasına düşmüş ve aynı dönemde sıvı ve gaz yakıt kaynaklı emisyon salınımları artmış. Toplam CO2 salınımında düşüş kaydedilmiş şüphesiz, ama bu öyle keskin değil.

Mesela, 1858’de kullanılan kömür miktarı ile 1996’da kullanılan yaklaşık aynı (bkz: “Coal continues long slide downward” başlığı altındaki grafik) ve bu 2 yıldaki toplam emisyon salınımı arasındaysa dağlar kadar fark var.

1750-2014 arasına ilişkin kişi başı ve fosil yakıtlı CO2 emisyonu salınımına ilişkin şuradaki grafiklere de bakılabilir ve şuradaki yazı da okunabilir (kömürden üretilen her bir GWh elektrik başına CO2 salınımı 2014’te 903 ton iken, 2016’da 925 ton olmuş, Tablo 5D’ye bakılabilir).

Türkiye’nin durumunu gösterir grafik ise burada.


Fransa Başbakanı Edouard Philippe, Çarşamba günkü bir sunumunda, Fransız firmaların kadın-erkek arasındaki maaş farklarını 3 yıl içerisinde eritmemeleri durumunda cezalandırılacaklarını söyledi. İstatistiklere göre ülkedeki erkekler kadınlardan %9 fazla kazanıyor. Aynı işte eşit maaş ilkesi 45 yıldır yürürlükteymiş, aynı iş ifadesinin nasıl doldurulduğunu bilemiyorum.


Australian Clean Energy Regulator tarafında dün yayınlanan verilere göre, ülke 2017’de çatılara 2016 yılına göre %41 artarak 1057 MW kapasitede GES kuruldu. Çatılara kurulan sistemin gücü son 5 yılda ortalama 3 kW’den 6’ya yükselmiş.


Rusya’dan gaz ithalatında Almanya ve Türkiye ilk iki sırada (bkz). Almanya’nın 2017 yılındaki ihtalatı 53.5 bcm iken, Türkiye’ninki 29 bcm olarak gerçekleşti. 2016 yılında Türkiye’den daha fazla gaz ithal İtalya ise 2017’de Türkiye’ye geçilmiş.

Gas Imports


Özellikle güneş ve rüzgar projelerinde, ekipman maliyetlerindeki düşüşten faydalanmayı teminen ihale düzenlemek yerine, Feed-in-Tariff kapsamındaki fiyatları belli periyotlarla düşürmek suretiyle uygulamaya devam edilse iyi olur muydu? Şurada bununla alakalı bir yazı var, biraz basit kalmış zira FiT fiyatlarını neye göre azaltarak yıllara sari projekte etmişler anlamadım en basitinden, maliyet hesaplamalarındaki baz nedir vs belirsiz; ama fikir olarak okumakta fayda gördüğüm için yazıyorum.


Rick Perry’nin CERAWeek’te kullandığı ifade: “Sıfır emisyon hedefine doğru ilerlerken, gelişmiş ulusumuzun büyümesini düşürmeden emisyonları azaltabiliriz. Inovasyon yapmamıza, nükleer ve hidro gibi sıfır emisyonlu kaynaklara yatırım yapmamıza ve aynı zamanda fosil yakıtları daha temiz kılmamıza izin verin.”

Rahat bırakın adamları 🙂


Ulaşım

  • Zhejiang Geely Holding Group’un patronu Li Shufu, Fiat Chrysler için 22 milyar USD teklif etmiş, ama Fiat bu teklifi ucuz bulmuş.
  • Bilindiği üzere, ABD’de elektrikli araç alımlarındaki tax credit teşviği, herhangi bir üreticinin toplamda 200 bin adet satışa ulaşmasını müteakip 12 ay sonunda bitiyor ve GM bugüne kadar 160 binden fazla araç sattı, dolayısıyla 200 bine 2018 içerisinde ulaşabilecek ve CEO Mary Barra Kongre’ye tax credit’in genişletilmesi çağrısını yaptı ve bunun çok talep edilen EV Chevrolet Bolt’un üretimini artıracağını söyledi.
  • U.K. Rail Safety and Standards Board, Alstom ile hidrojen yakıt hücreli tren üzerinde çalıştığını ve pilot trenin 2019 sonu 2020 başı itibariyle üretilmesinin beklendiğini açıkladı.

Akıllı termostat üreticisi ecobee Amazon’un da katıldığı Series C fonlamasında 61 milyon USD topladı. Ecobee ses ile kontrol edilebilen (smart speaker) bir akıllı termostat üretiyor ve araştırmalara göre ABD’lilerin %16’sı smart speaker sahibi ve 2021’de %55’ininin sahip olması bekleniyor, yani pazar çok büyük.

#TarihteBugün

1957: Süveyş Kanalı yeniden açıldı. Kanal, Mısır tarafından 1956’nın Haziran’ında millileştirilmiş ve bu karar sonrası Ekim ayında İsrail tarafından istila edilmişti, dolayısıyla uluslararası trafiğe kapanmıştı.

Türkiye Spot Elektrik Fiyatları

TESPİTLER:

2013 ve 2014 yıllarında elektrik fiyatları TL ve USD olarak iyi düzeydedirler.

Doğal gazın üretimdeki payı 2013 ve 2014 yıllarında sırayla yüzde 44 ve 48 düzeyindedir. Takip eden yıllarda bu oran düşmüştür.

Gaz

2015 ve 2016 yıllarında yaşanan düşük GSYH (%4) ve elektrik tüketimi (%5) büyümesinin de etkisiyle gaz santrallerinin marjinal fiyatı belirlediği saat sayısı 2015 ve 2016 yıllarında azalmıştır (2015’te yılın 5814 saatinde, 2016’daysa yılın 5174 saatinde gaz santralleri fiyatı belirlemiştir/belirlemesi beklenmiştir, bkz: Garanti Bankası Elektrik Sektör Raporu).

2015 ve 2016 yıllarında doğal gazın fiyatlarında yaşanan düşüşle birlikte, spot elektrik piyasası fiyatları düşük seyretmiştir.

Gaz fiyatlarındaki azalmaya ilaveten kömür fiyatlarının 2015’te dip yapması da spot elektrik fiyatlarını düşürmüştür.

Gözüken o ki, tüketim ve doğal gaz fiyatları Türkiye spot elektrik piyasası üzerinde en birincil etkiye sahiptir.

24.10.2016 – 23.10.2017 TARİHLERİ ARASI

Temel Ortalama Gerçekleşmeler

  • ₺ PTF                : 166.2
  • $ PTF                : 48.6 ($ karşılığı, aynı gün TCMB Satış kuru üzerinden)
  • Tüketim           : 788 GWh/gün

Tüketim

Tüketim
Hangi ayda kaç gün tüketim günlük Türkiye ortalamasını aşmıştır (toplam 170 gün). (yatay eksen ayları göstermektedir)

Grafikten hareketle, tüketim, aşağıdaki aylarda ve verilen gün kadar ortalamanın üzerinde gerçekleşmektedir:

  • Ocak ayının 25 gününde
  • Şubat ayının 22 gününde
  • Temmuz ayının 30 gününde
  • Ağustos ayının 28 gününde
  • Eylül ayının 21 gününde
  • Aralık aynın 24 gününde

Yani, verili 6 ayın 150 gününde (%83) fiyatlar ortalama üzeridir.

Aralık ve Ocak ayları kışın çok sert yaşandığı aylardır. Temmuz, Ağustos ve Eylül ayları aşırı sıcakların yaşandığı aylardır.

PTF

PTF
Grafik: Hangi ayda kaç gün PTF >166 TL olmaktadır (toplam 149 gün).

Ek bilgi: PTF, yılın 132 gününde de 170 lira üzerinde gerçekleşmiştir.

YEK’lerin Tüketimi Karşılama Oranı

(Aşağıdaki grafikte, PTF’nin görece düşük olduğu Mart-Haziran ayları arasında YEK’lerin tüketimi karşılama oranının oldukça yüksek olduğu görülmektedir, yani TR 12 aylık ortalaması %31 iken, Mart-Nisan-Mayıs ortalaması %39 gerçekleşmiştir. Öte yandan, YEK’lerin tüketimi karşılama oranı 2016’da yüzde 38.8, 2015’te yüzde 37.9, 2014’te yüzde 24.9 idi ve elektrik fiyatlarının ortalaması 2014 yılında (164), 2015 (138) ve 2016’ya (140) göre yüksekti, fiyatların 2017 yılında ortalama 164 TL mertebelerine gelmesinde YEK’lerin tüketimi karşılama oranının ciddi şekilde düşmesinin etkisi olduğu değerlendirilmektedir).

YKTO
Yenilenebilir Kaynakların Tüketimi Karşılama Oranı (yatay eksen ayları göstermektedir)

Sonuç olarak;

1. Doğal gaz fiyatlarının artması elektrik fiyatlarını yukarı çeker ve gaz fiyatlarında artış öngörülmektedir; ama gaz fiyatlarının en azından 2020’ye kadar 2014 yılı seviyelerini yakalaması beklenmiyor. Öte yandan, uluslararası piyasalarda gaz ve kömür fiyatları dramatik şekilde değişmese bile $/₺’deki artış spot elektrik fiyatlarını yukarı yönlü tetikleyecektir. Bu da, Türkiye elektrik piyasasının ikilemidir esasen, zira özellikle özelleştirme ihalelerinden santral almış büyük şirketlerin borç yükü çok fazladır ve borçlanma yabancı para birimi üzerindendir. Bu, kömür santrallerinin rehabilitasyon yatırımlarını tehlikeye sokmaktadır.

Öte yandan, kur ve gaz fiyatlarındaki artış nedeniyle, 2019’da özel üretici olacak Yİ ve YİD santrallerden kurulu gücü 4680 MW’e tekabül eden gaz santralleri spot fiyatları yukarı çekebilir.

Esasen, Türkiye açısından, emtia fiyatlarından ziyade artan kur maliyetleri artırmaktadır ve ülkemizin artan borç ve likid riski azaltılamadığı sürece Türk Lirasının yabancı para birimleri karşısında değer kazanma ihtimali düşecektir.

2. 2018 yılı için YEKDEM mekanizmasından yararlanmak üzere başvuru yapan santrallerin toplam kurulu 2017 yılına göre 1673 MW artarak 19073 MW oldu ve bu eğilim 2020 sonuna kadar devam edecektir. YEKDEM devam etmese de, YEKA modeli ve alım garantili kömür santrali ihaleleri nedeniyle EPİAŞ’taki fiyattan bağımsız satış miktarı 2021’i takiben de artmaya devam edecektir (santrallerin devreye gireceği varsayılmıştır; ancak Çayırhan gibi santrallerin ne olacağı belirsizdir). Bu durum, ilgili santraller devreye girdiğinde fiyatların aşağı yönlü baskılanmasına neden olabilir; çünkü kömür santrali kapasite faktörü yüksektir, GES’ler de gündüz saatlerinde fiyatları aşağı çeker. Ancak, 2021’e kadarki dönem için, ne kadar yenilenebilir kaynağın devreye girebileceği ciddi incelemeye tabi tutulmalıdır, zira kurulu güç artış miktarındaki herhangi bir azalış, tüketimdeki artış beklentisi nedeniyle, meteorolojik koşullara da bağlı olarak spot elektrik fiyatlarını yukarı yönlü tetikleyebilir.

3. Meteorolojik koşullar ve ekonomik büyüme elektrik tüketimi üzerinde yukarı yönlü çok ciddi etkiye sahip 2 temel parametredir. Kış ayları görece ılıman giderse Aralık, Ocak ayları elektrik sarfiyatı düşecektir, bu da fiyatları aşağı çeker, yaz ayları da daha ılıman seyrederse Temmuz-Eylül arası tüketim düşer ve bu da spot elektrik fiyatlarını aşağı çeker. Havayı tahmin etmek olanaksıza yakın iken, ekonomik büyüme için somut bir şeyler söylemek mümkün ve bunlara çalışılmalı.

Özetle, elektrik tüketimi miktarı ve $/₺ belirsizliği saklı kalmak kaydıyla, fiyatların aşağı yönlü seyir izlemeyeceği değerlendirilebilir.

24.10.2016-23.10.2017 tarihleri arasında, aylık bazda, tüketim, YEK’lerin tüketimi karşılama oranı, gazın elektrik üretimindeki payı, fiyatın her ay kaç gün yıllık PTF ortalamasından ve 170 liradan fazla çıktığı gibi bilgiler tek tablo halinde burada (tıklayınız).

Not: Bu çalışma uzun bir raporun kısa özeti olup, söz konusu bulgular doğru sonuçlar olarak değerlendirilmemelidir. Her şey tartışılabilir, neticede bilinmeyen denizlerde yolculuk etmek gibidir elektrik fiyatlarını tahmin etmek. Zaten, dünya da bu konuda başarılı değil (bkz: Moody’s Report) ve yenilenebilir dönüşümünün etkisi bir süre daha devam edecek.

25.05.2017

Hindistan’ın, 2030’dan ülkede sadece elektrik araçların satılması yönünde planı var. İlk 2-3 yılının finansal olarak desteklenmesi düşünülen girişimin esası arz-talep üzerine kurulacakmış. Bu gerçekleşirse, 2030 itibariyle, ulaşım maksatlı yakıt kullanımının normal seyrine kıyasla %64 oranında azalması ve bunun da 60 milyar $ tasarruf sağlaması bekleniyor (petrolün varil fiyatı 52$ üzerinden), detay için rapor incelenebilir.

Enerji Bakanının konuşmasının YouTube kaydı

Tesla da belki, %30 oranında yerel tedarik şartına takılmaz böylelikle 🙂


Oxford Energy doğal gaz raporu burada. Rapora göre, önümüzdeki 5-10 yıllık süreçte arz sıkıntısı ve gaz fiyatlarının en azından 2020’ye kadarki dönemde 2011-2014 dönemini yakalaması beklenmiyor.


OPEC, kısıntının 9 ay daha sürmesi için anlaştı.


ABD’li Tucson Electric, 100 MW solar+ 30 MW storage (120 MWh) sistem için 20 yıllığına 45¢$/kWh üzerinden PPA imzaladı (100 MW’lık solar kısmı fiyatı 30’un altındaymış). Bu, Ocak ayında Hawaii’nin imzaladığı 110¢$/kWh sonrası ciddi bir fiyat azalması anlamına geliyor.


Toyota CEO’su Tesla’nın iPhone’a benzer bir şey ürettiğini söylemesi, Apple’ın Nokia’ya yaptığını Tesla’nın günümüz otomobil üreticilerine yapabileceği anlamına geliyor mu? Adet açısından elbette yapamaz; ama üreticilerin meseleye yaklaşımını değiştirme ve yıkıcı bir özelliğe sahip olması açılarından bir şeyler olacağı kesin ve Ford’da Fields yerine CEO olarak Sürücüsüz Otomobiller Bölüm Başkanı Jim Hackett’ın getirildiğini de tekrar belirtelim. Bu da Nvidia’nın Tesla’da kullandığı GPU (150 Macbook Pro gücündeki işlem kapasitesine sahipmiş, sitenin yalancısıyım).