Kamu Kurum ve Kuruluşları Açısından LÜY

Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği
(Kamu Kurum ve Kuruluşları açısından GES özelinde inceleme)

Genel hususlar

Kamu kurum ve kuruluşları, tüketim tesislerinin elektrik ihtiyacını karşılamak üzere, ilgili tüketim tesis(ler)inin bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücünü geçmeyecek şekilde 5 MW kurulu güç üst sınırına kadar yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisi kurabilir.[1] Tesisin geçici kabulünün, bağlantı anlaşması imza tarihinden itibaren 3 yıl içerisinde tamamlanması gerekmektedir.

Bu madde kapsamındaki tesisler için aynı dağıtım bölgesinde yer almak koşuluyla üretim ve tüketim tesislerinin aynı ölçüm noktasında olması şartı aranmaz (buna göre, Kamu Kurum ve Kuruluşları araziye GES kurulabilir).

Tüketim tesisi sayısı birden fazla ise, 5 MW üst limitine kadar olmak üzere tüketim tesislerinin her birinin bağlantı anlaşması sözleşme güçlerinin toplamı kadar güce karşılık gelecek şekilde lisanssız yenilenebilir enerji tesisi kurulabilir. Ancak, unutulmamalıdır ki, bu tüketim tesisleri serbest tüketici olarak ikili anlaşma ile elektrik tedarik ediyorsa, tüketim tesislerinin tamamı tek bir tedarikçi ile ikili anlaşma yapmış olmak zorundadır ve ayrıca, üretim tesisi ile ilişkilendirilecek tüketim tesislerinin aynı tarife grubundan olması zorunludur (madde 30/6).

Öte yandan, Kamu Kurum ve Kuruluşları, atıksu ve içme suyu arıtma tesisleri ile tarımsal sulama amaçlı tesislerin bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücünü geçmemek kaydıyla, tüketim tesisleri ile aynı ölçüm noktasında 5 MW kurulu güç üst sınırına kadar yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisi kurabilir (bu tesisler de araziye kurulabilir).

İhtiyaç fazlası enerjinin değerlendirilmesi

Yönetmeliğin amacı, tüketicilerin elektrik ihtiyacını kendi üretim tesisinden karşılamasıdır; ancak, ihtiyaç fazlası enerji aylık mahsuplaşma uygulaması çerçevesinde Görevli Tedarik Şirketi (“GTŞ”) tarafından satın alınır.

Mahsuplaşma için, herhangi bir ayda üretilen ve tüketilen elektrik enerjisi tespit edilir ve;

  • “üretim < tüketim” ise, fark kadar elektrik faturası GTŞ[2] tarafından tahakkuk ettirilir,
  • “üretim > tüketim” ise, üretim fazlalığı (ihtiyaç fazlası elektrik) GTŞ tarafından satın alınır.

İhtiyaç fazlası elektrik, madde 19/2 gereğince “sistem bağlantı anlaşmasında belirtilen tarihten itibaren” 10 yıl süreyle satın alınır.

İhtiyaç fazlası enerji için yapılacak ödemenin tespit edilmesi

Üretimi-tüketimi aynı veya farklı yerlerdeki kamu kurum ve kuruluşlarınca kurulan tesisler için de aylık mahsuplaşma uygulaması söz konusudur.

Üretim > Tüketim olduğu durumlarda oluşan ihtiyaç fazlası elektrik enerjisi için üreticiye yapılacak ödemede, tüketim noktasının abone grubunun tek zamanlı birim fiyatı kullanılır ve bu birim fiyattan dağıtım bedeli eksiltilmek suretiyle net birim fiyat elde edilir. Şöyle ki;

Üretim (X) Tüketim (Y) Ticarethane birim fiyat (A)[3] Dağıtım bedeli (B)
1000 kWh 500 kWh 57,3852 kr./kWh 14,6879 kr./kWh

Ödeme: (X-Y)*(A-B) formülüyle hesaplanacaktır. Buna göre, tablodaki değerlere göre;

(1000 – 500) x (57,3852 – 14,6879) = 213,49 TL + KDV

10 kW üzeri güçteki tüm tesisler, ihtiyaç fazlası elektrik enerjisi dolayısıyla kendisine yapılacak ödeme için fatura kesmek zorundadır. 10 kW ve altı güçteki tesislere esnaf muaflığı uygulanmaktadır (bu husus, 11/06/2018 tarihli ve 30448 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 303 Seri No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile düzenlenmiştir).

Başvuru (bağlantı anlaşmasına çağrı mektubu)

Başvurular ilgili şebeke işletmecisine yapılır (örneğin, dağıtım seviyesinden bağlı ve Aydın-Denizli-Muğla illeri sınırlarındaki tüketim tesisleriyle ilişkilendirilecek üretim tesisi için ADM EDAŞ’a başvurulur).

  • Başvuru formu (Yönetmelik Ek-1)
  • Yetki belgeleri
  • Ortaklık yapısını ortaya koyan bilgi/belgeler
  • Üretim tesisiyle kurulacağı yere ait en az 2 yıl süreli kira sözleşmesi veya kullanım hakkının edinildiğine dair belge
  • Üretim tesisiyle ilişkilendirilecek tüketim tesisleri için tekil kod (tesisat numarası)
  • Başvuru ücretinin şebeke işletmecisinin hesabına yatırıldığına ilişkin dekont (>250 kWe için 752 TL)
  • Üretim tesisi tek hat şeması
  • Enerji İşleri Genel Müdürlüğü teknik değerlendirme formu (CD içinde)
  • Lihkab veya Harita Mühendisi onaylı koordinatlı aplikasyon krokisi

Değerlendirme süreci

  • X ayında alınan başvurular, X+1 inci ayın ilk 15 günü içerisinde Komisyon tarafından evrak yönündentoplu olarak değerlendirilip sonuçlandırılır ve sonuçlar, değerlendirme tarihini izleyen iş günü içerisinde şebeke işletmecisinin sitesinde yayınlanır (madde 13).
  • Evrak yönünden yapılan değerlendirmenin ardından TEİAŞ’tan trafo merkezi özelinde arıza akım limiti konusunda görüş alınır. TEİAŞ ilgili talebe ilişkin görüşünü, talebin kendisine geliş tarihinden itibaren 15 gün içinde sonuçlandırır (madde 7/5).
  • Daha sonra, X + 2 nci ayın ilk 15 günü içerisinde komisyon tarafından teknik yönden değerlendirme yapılır (TEİAŞ’ın arıza akım limitinin aşıldığını bildirdiği başvurular teknik değerlendirme yapılmaksızın reddedilir) ve sonuçlar, değerlendirme tarihini izleyen iş günü içerisinde şebeke işletmecisinin sitesinde yayınlanır (madde 15/1-a). Evrak yönünden toplu değerlendirme sonuçlarına ilişkin başvuru sahiplerine bildirimde bulunulmazken, teknik değerlendirme sonuçlarına ilişkin 3 iş günü içerisinde yazılı bildirimde bulunulur (madde 15/1-b).
  • Nihai olarak, başvurular, uygun bulunma tarihini takiben 10 iş günü içerisinde (yani, X + 2 nci ayın ilk 10 gününü takip eden 15 iş günü içerisinde) değerlendirme için EİGM’ye gönderilir (madde 16/2) ve EİGM tarafından teknik değerlendirme 30 gün içerisinde sonuçlandırılır.

Bunlara göre, X ayı içerisinde yapılan başvuru, takriben 4 ay sonra tamamlanıyor.

Bağlantı anlaşmasına çağrı mektubunun tebliğini takiben 90 gün içerisinde üretim tesisi projesi Bakanlığa onaya sunulmalıdır (madde 17/1).

Kamu kurum ve kuruluşları nelerdir?

Belediye İktisadi Teşebbüsleri’nin LÜY kapsamında kamu kurum ve kuruluşu olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceği hususu muğlak!

Dipnotlar

[1] AG seviyesinden bağlanacak üretim tesislerinin toplam kapasitesi, bu üretim tesisinin bağlı olduğu dağıtım transformatörünün şebeke işletmecisine ait olması durumunda transformatör kapasitenin yüzde 50’sini geçemez ve bu kişiye 1 yıl içinde en fazla 100 kWe tahsis edilir (trafo kapasitesi >1000 kVA ise). Trafo kapasitesi 100-1000 kVA arasında (sınır değerler dâhil) ise kapasitesinin yüzde 10’u kadar, 100 kVA’dan küçük ise de 7.5 kWe kadar tahsis yapılır.

[2] Örneğin Aydın-Denizli-Muğla illeri için Aydem EPSAŞ.

[3] AG’den bağlı tek terimli tarife değeri kullanılmıştır.

Çatıya GES

Çatıya GES kurmak istiyoruz.

Öncelikle, bilindiği üzere, 12/05/2019 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği‘ne göre YEK I sayılı cetvel uygulaması yeni çağrı mektupları için kalktı. Yani, ihtiyaç fazlası elektrik, GES’le ilişkilendirilecek tüketim noktasının abone grubunun tek zamanlı birim fiyatı ile çarpılacak (bu brüt gelirdir).

Şebekeye verilen her 1 kWh elektrik karşılığı 14,6879 kr. dağıtım bedeli ödenmektedir. Bu durumda net gelir için tüketim noktasının abone grubunun tek zamanlı birim fiyatından dağıtım bedelini eksiltmek gerekecek.

Sonuç olarak, tüketim noktasında hiç tüketim olmaması mı daha mantıklı, yoksa aksine tamamının iç ihtiyaçta kullanımın sağlayacak bir tesis kurmak mı mantıklı?

Akılda tutulması gerekli temel 3 husus;

  • Yatırım maliyeti açısından; çatı tipi GES’ler, çatının ilave yatırım gerektirmediği durumlarda ilk yatırım maliyetinde konstrüksiyon açısından avantaj sağlar.
  • İşletme maliyeti açısından; arazi tipi GES’lerde ortalama 3 güvenlik personeli olsa, asgari ücretten yıllık 125 bin TL maliyet demek. Çatı tipi GES’lerde bu maliyet oluşmaz.
  • Tesis sigorta gideri daha düşük çıkar (çok büyük ihtimalle).

Hesaplamalar

Mesken
Faturaya esas
*birim fiyat: 53.751 kr (dağıtım bedeli, fonlar ve KDV dahil)
(A)

Mesken ile ilişkili GES ihtiyaç fazlası kWh satış
*birim fiyat: 11.643 kr (26.3304-14,6879)
(B)

YEK I sayılı cetvel GES birim fiyat:
*66.442 kr (13.3*6.1-14.6879)
(C)

Sonuç

  • C/B: 5.71
  • A/B: 4.617
  • C/A: 1.236

10 kWe ve altı güçteki GES’lere ilişkin olarak, Görevli Tedarik Şirketleri’nin gerçek kişilere yapacağı ödemeler için esnaf muaflığı uygulanmaktadır (bkz: 303 Seri Nolu Gelir Vergisi Tebliği). Yani, tevkifat oranı 0 olarak uygulanmaktadır.


Sanayi AG (tek terimli)
Faturaya esas
*birim fiyat: 52.683 kr (dağıtım bedeli ve fonlar dâhil, KDV hariç)
(A)

San. AG ile ilişkili GES ihtiyaç fazlası kWh satış
*birim fiyat: 22.137 kr (36.82-14,6879)
(B)

YEK I sayılı cetvel GES birim fiyat:
*66.442 kr (13.3*6.1-14.6879)
(C)

Sonuç

  • C/B: 3
  • A/B: 2.38
  • C/A: 1.261

Ticarethane AG (tek terimli)
Faturaya esas
*birim fiyat: 60.576 kr (dağıtım bedeli ve fonlar dâhil, KDV hariç)
(A)

Tic. AG ile ilişkili GES ihtiyaç fazlası kWh satış
*birim fiyat: 25.198 kr (39.8861-14,6879)
(B)

YEK I sayılı cetvel GES birim fiyat:
*66.442 kr (13.3*6.1-14.6879)
(C)

Sonuç

  • C/B: 2.6368
  • A/B: 2.40
  • C/A: 1.0968

Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği

Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği 12/05/2019 tarih ve 30772 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır (bağlantı: resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/05/20190512-1.htm) ve bu Yönetmelik ile Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmeliğin Uygulanmasına Dair Tebliğ yürürlükten kaldırılmıştır (bkz: Madde 38) ve anılan Tebliğ, Yönetmelik’le birleştirilmiştir.

Lisans alma ve şirket kurma muafiyetine sahip üretim tesisleri Yönetmeliğin 5 inci maddesinde belirtilmektedir. Bu listenin 1. fıkrasının c bendinin “Kurulu gücü bir megavat veya Kanunun 14 üncü maddesi çerçevesinde Cumhurbaşkanı tarafından belirlenmiş kurulu güç üst sınırına kadar olan yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisleri[yani 5 MW’a kadar güçteki tesisler] hükmü kapsamındaki tesislere ilişkin Yönetmelik notlarım aşağıdadır.

A) Yönetmeliğin yürürlüğe girmesini takiben, Yönetmelik kapsamındaki üretim tesislerinin şebekeye bağlantısı

  1. Üretim tesisi kurulu gücü, kendisiyle ilişkilendirilecek tüketim tesisinin bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücünü geçemez (madde 7/10). Zaten, AG seviyesinden bağlı tesislerde, üretim tesislerinin toplam kapasitesi, bu üretim tesislerinin bağlı olduğu dağıtım transformatörünün ilgili şebeke işletmecisine ait bir transformatör olması halinde transformatör gücünün %50’sini geçemez. Transformatörün başvuru sahibine ait olması durumunda, söz konusu kapasite azami transformatör gücü kadar olur.
  2. Üretim ve tüketim tesisi aynı ölçüm noktasında olmak zorundadır, üretim tesisi için dağıtım tesisi[1] niteliğinde tesis teçhiz edilemez ve güneş enerjisi santralleri sadece çatı ile cephe uygulaması olarak yapılabilir (madde 11/3).
  3. TEİAŞ, sadece trafo merkezi özelinde arıza akım limiti (kısa devre akımı) konusunda görüş verir (madde 7/5) ve bu görüşü 15 gün içerisinde sonuçlandırır.
  4. Bağlanılacak trafo merkezinin, dağıtım merkezinin ve enerji nakil hattının geçici kabulünün yapılmış olması şarttır (madde 7/7).

B) Başvuru, değerlendirme ve çağrı mektubu

  1. Başvuru evrakları konu Kurul kararıyla düzenlenecektir (madde 10/1) (bağlantı: Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmelik_Başvuru Evrakları)
  2. Değerlendirme süreci
    • X ayında alınan başvurular, X+1 inci ayın ilk 15 günü içerisinde Komisyon tarafından evrak yönünden toplu olarak değerlendirilip sonuçlandırılır ve sonuçlar, değerlendirme tarihini izleyen iş günü içerisinde şebeke işletmecisinin sitesinde yayınlanır (madde 13).
    • Evrak yönünden yapılan değerlendirmenin ardından TEİAŞ’tan trafo merkezi özelinde arıza akım limiti konusunda görüş alınır. TEİAŞ ilgili talebe ilişkin görüşünü, talebin kendisine geliş tarihinden itibaren 15 gün içinde sonuçlandırır (madde 7/5).
    • Daha sonra, X + 2 nci ayın ilk 15 günü içerisinde komisyon tarafından teknik yönden değerlendirme yapılır (TEİAŞ’ın arıza akım limitinin aşıldığını bildirdiği başvurular teknik değerlendirme yapılmaksızın reddedilir) ve sonuçlar, değerlendirme tarihini izleyen iş günü içerisinde şebeke işletmecisinin sitesinde yayınlanır (madde 15/1-a). Evrak yönünden toplu değerlendirme sonuçlarına ilişkin başvuru sahiplerine bildirimde bulunulmazken, teknik değerlendirme sonuçlarına ilişkin 3 iş günü içerisinde yazılı bildirimde bulunulur (madde 15/1-b).
    • Nihai olarak, başvurular, uygun bulunma tarihini takiben 10 iş günü içerisinde (yani, X + 2 nci ayın ilk 10 gününü takip eden 15 iş günü içerisinde) değerlendirme için EİGM’ye gönderilir (madde 16/2) ve EİGM tarafından teknik değerlendirme 30 gün içerisinde sonuçlandırılır.
    • Sonuç olarak, X ayı içerisinde yapılan başvuru takriben 4 ay sonra nihayete eriyor. Ancak, 11 inci maddenin birinci fıkrası kapsamında yer alan üretim tesislerine (<=10 kW güçteki tip proje hazırlanması uygun görülen üretim tesisleri) ilişkin başvurular için ilgili şebeke işletmecisince, Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslar saklı kalmak kaydıyla, 14. madde kapsamında başkaca bir işlem tesis edilmeksizin olumlu bağlantı görüşü oluşturulur.
  3. Bağlantı anlaşmasına çağrı mektubunun tebliğini takiben 90 gün içerisinde üretim tesisi projesini Bakanlığa onaya sunmak zorundadır (madde 17/1). AG seviyesinden bağlanacak tüm tesisler bağlantı anlaşması imza tarihinden itibaren 1 yıl, OG seviyesinden bağlanacak güneş ve rüzgar gibi tesisler ise 2 yıl içerisinde işletmeye alınmalıdır (madde 19/1). Tesisin şebekeye elektrik verebilmesi için, geçici kabulü takiben 1 ay içerisinde sistem kullanım anlaşması imzalanmalıdır ve bu anlaşmadaki tarih sisteme enerjinin verildiği tarihtir (madde 19/2 ve 3). 10 yıllık alım süreleri bu tarih itibariyle başlar (madde 26/4).

C) İhtiyaç fazlası enerji ve ödeme

  1. (madde 5/1-c kapsamındaki tesisler için) ihtiyaç fazlası enerjinin tespitinde, üretim-tüketim verileri saatlik bazda mahsuplaşmaya devam edecektir (madde 23/32-b) ve ihtiyaç fazlası günlük enerji miktarına esas yapılacak ödeme için, üretimin yapıldığı günkü TCMB döviz alış kuru kullanılacaktır (madde 25/4). Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girdiği için, bundan sonra bu şekilde işleyecektir.
  2. Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla yapılacak başvurular neticesinde bağlantı anlaşmasına çağrı mektubu almaya hak kazanan yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisleri için ise aylık mahsuplaşma uygulaması söz konusu olacak (madde 26). Buna göre, 5 inci maddenin birinci fıkrasının (c) bendi ile 11 inci maddenin birinci (10 kW), ikinci[2] ve üçüncü fıkraları kapsamında yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı olarak gerçek veya tüzel kişiler tarafından kurulan ve işletilen üretim tesislerinde aylık mahsuplaşma sonucunda her fatura döneminde şebekeye verilen ihtiyaç fazlası elektrik enerjisi görevli tedarik şirketi tarafından, on yıl süreyle satın alınır (madde 26/4). Yani, Yönetmeliğin yayımı itibariyle bağlantı anlaşmasına çağrı mektubu alacak tesisler için YEK Kanununa ekli I sayılı Cetveldeki fiyatlar uygulanmayacak. Madde 26/6-f de şu hükmü amirdir: “Piyasa işletmecisi tarafından sisteme verilen enerjiye istinaden kendisine yapılan ödemeye ilişkin olarak sistemden çekilen elektrik enerjisinin sisteme verilen enerji miktarını aşmayan kısmı için ilgili tedarikçilere düzenlenmiş tarifede tüketim tesisinin abone grubuna göre hesaplanan bedeli kendisine ödeme yapılan takvim ayını izleyen ayın en geç beşinci iş gününe kadar ilgili tedarikçilere öder.” Ayrıca, Yapılan aylık mahsuplaşma işlemi sonrasında sistemden net olarak enerji çekilmesi halinde ilgili tedarikçilerce görevli tedarik şirketi tarafından altıncı fıkranın (f) bendi uyarınca ödemesi gerçekleştirilen tüketimden arta kalan tüketim için tedarikçi ve tüketici arasındaki mevcut sözleşme hükümlerine göre fatura tahakkuk ettirilerek bedeller tahsil edilir (madde 26/7). [buna göre, aylık bazda üretim > tüketim ise fatura çıkmaz]
  3. Üretici tarafından kesilen fatura tutarlarını EPİAŞ tarafından kendisine ödeme yapılan ayı izleyen ayın 5 inci iş gününe kadar üreticilere ödeyeceği şeklinde değişmiştir (madde 25/1) (buna göre, örneğin Mayıs ayının üretimine ilişkin ödeme, Haziran ayının en geç 5. iş günü içerisinde alınacaktır). Ödemenin gecikmesi durumunda ne olacağı da madde 25/3 ile düzenlenmiş ve 21/7/1953 tarih ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci maddesine göre belirlenen gecikme zammının 2 katı oranında gecikme zammı uygulanacağı hüküm altına alınmıştır. Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girdiği için, bundan sonra bu şekilde işleyecektir.
  4. Lisanssız üretim tesisi ile ilişkilendirilen tüketim tesisinin serbest tüketici olarak ikili anlaşma ile enerji tedarik etmesi halinde, Piyasa Yönetim Sisteminde kayıtlı tüketim noktası için sayaçta okunan değer yerine lisanssız üretim kapsamında yapılan üretim ve tüketimin mahsuplaştırılması neticesinde ortaya çıkan değer girilir (madde 23/5).
  5. (9) Geçici kabulü tamamlanarak işletmeye alınan üretim tesislerine ilişkin olarak; üretim tesisi ile ilişkilendirilen tüketim tesisi veya tesislerinde elektrik tüketimi olmaması halinde, ilgili aya ilişkin üretilen enerjinin görevli tedarik şirketi tarafından üretilerek sisteme verilmiş olduğu kabul edilerek bu enerji ile ilgili olarak piyasa işletmecisi ve görevli tedarik şirketi tarafından herhangi bir ödeme yapılmaz ve bu kapsamda sisteme verilen enerji YEKDEM’e bedelsiz katkı olarak dikkate alınır. (madde 28/9)

D) Diğer

  1. Geçici bağlantı kapsamındaki tüketim tesisleri için gerçek veya tüzel kişilerce bu Yönetmelik kapsamında üretim tesisi kurulamaz (madde 7/12). Yani, böyle bir durumda off-grid çalışılması zorunlu.
  2. İlgili şebeke işletmecisi tarafından oluşturulan bağlantı anlaşmasına çağrı mektuplarında bu Yönetmeliğin hangi hükmü uyarınca belge düzenlendiği açıkça ifade edilir. Bu belgede ihtiyaç fazlası enerjinin hangi hüküm uyarınca değerlendirileceği de ayrıca belirtilir. (madde 16/6)
  3. Kurulu gücü 50 kW ve üzerinde olan üretim tesisleri için birinci fıkraya göre tesis edilen sayaçların, ilgili mevzuata göre tesis edilecek otomatik sayaç okuma sistemine uyumlu olması zorunludur. 50 kW ve üzeri kurulu güce sahip üretim tesisleri için tesis edilen sayaçlar, ölçme ve haberleşme izleme sistemi ile irtibatlandırılır (madde 21/3) ve bu sayaçlar şebeke işletmecisince temin ve tesis edilir (madde 21/5).
  4. Üretim tesisi ile ilişkilendirilen tüketim tesisi veya tesislerine ilişkin aboneliğin değiştirilmek istenmesi halinde, üretim tesisi ile ilişkilendirilecek yeni tüketim tesisi veya tesislerinin bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücü, başvuruya esas bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücünden az olamaz (madde 28/5). Öte yandan, 14 üncü maddenin altıncı fıkrasının (c) bendi kapsamında[3] bağlantı anlaşmasına çağrı mektubu sahibi ve bağlantı anlaşması imzalayan kişiler, üretim tesisi ile ilişkilendirilen tüketim tesis veya tesislerine ilişkin aboneliği değiştirmek istemeleri halinde, üretim tesisi ile ilişkilendirilecek yeni tüketim tesis veya tesislerinin yıllık toplam elektrik enerjisi tüketimi, başvuruya esas tüketim miktarından az olamaz.
  5. Geçici kabulü tamamlanarak işletmeye alınan üretim tesislerine ilişkin olarak; üretim tesisi ile ilişkilendirilen tüketim tesisi veya tesislerinden herhangi biri için tüketim için yapılan anlaşma veya sözleşmenin geçersiz hale gelmesi halinde, ilgili aya ilişkin üretilen enerjinin görevli tedarik şirketi tarafından üretilerek sisteme verilmiş olduğu kabul edilerek bu enerji ile ilgili olarak piyasa işletmecisi ve görevli tedarik şirketi tarafından herhangi bir ödeme yapılmaz ve bu kapsamda sisteme verilen enerji YEKDEM’e bedelsiz katkı olarak dikkate alınır (madde 28/8).
  6. 5 inci maddenin birinci fıkrasının (e)[4] ve (f)[5] bentleri kapsamında yenilenebilir enerji kaynakları dışında diğer kaynaklardan, gerçek veya tüzel kişilerce kurulan üretim tesislerinde üretilerek sisteme verilen net enerji miktarı, görevli tedarik şirketi tarafından YEK Kanununa ekli I sayılı Cetvelde belirlenen en düşük fiyattan, tesisin şebekeye enerji vermeye başladığı tarihten itibaren on yıl süreyle satın alınır. (madde 24/4) [mikrokojenerasyon YEK kapsamında olmadığından, bu kapsamdaki ihtiyaç fazlası enerjinin değerlendirilmesinde YEK Kanununa ekli I sayılı Cetveldeki en düşük fiyat kullanılacak]
  7. Aynı tarife grubunda yer almayan birden fazla tüketim tesisi olan ve bu tesislerini üretim tesisi ile ilişkilendiren kişinin üretiminin tüketimini karşılamadığı zaman dilimi için yapılacak mahsuplaşmada, yapılan üretimin öncelikle tarifesi yüksek olan tüketim noktalarında tüketildiği kabul edilir (madde 28/3).
  8. Lisanssız üretim tesisi sahibi kişilerce sistem kullanım bedellerinin faturada belirlenen son tarihe kadar ödenmemesi halinde herhangi bir bildirime gerek kalmaksızın ilgili şebeke işletmecisi tarafından üretim tesisi, durumu uygun hale getirilinceye kadar şebekeden ayrılır ve ayrılma gerekçesi üretim tesisi sahibi kişiye 3 (üç) işgünü içinde yazılı olarak bildirilir. (madde 36/3)
  9. Geçici madde 3
    • Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce üretim tesis sahasında yer alan her türlü yapı ve ekipmanın çalışmasına bağlı oluşan iç tüketim miktarı için abonelik tesis edilen üretim tesislerinin tüketimine ilişkin imzalanan anlaşma ve sözleşmeler bu maddenin yürürlüğe girme tarihinden itibaren 6 ay içinde sonlandırılarak bahse konu tüketime ilişkin iş ve işlemler 28 inci maddenin dördüncü fıkrası uyarınca sürdürülür. Buradan hareketle, “Üretim ve tüketim tesisinin aynı ölçüm noktasında yer almadığı durumlarda, üretim tesisinin üretim tesis sahasında yer alan her türlü yapı ve ekipmanın çalışmasına bağlı oluşacak iç tüketim miktarı, üretim tesisi ile ilişkilendirilen tüketim tesisi veya tesislerinin tüketimlerine eklenmek suretiyle mahsuplaştırmaya dahil edilir.” (madde 28/4)
    • Birinci fıkrada tanımlanan süreler içerisinde tüketimine ilişkin imzalanan anlaşma ve sözleşmeleri sonlandırılmayan üretim tesisleri herhangi bir bildirime gerek kalmaksızın ilgili şebeke işletmecisi tarafından durumu uygun hale getirilinceye kadar şebekeden ayrılır ve ayrılma gerekçesi üretim tesisi sahibi kişiye 3 (üç) iş günü içinde yazılı olarak bildirilir.

Not: Notların derlenmesinde Fina Enerji Holding AŞ’den Levent Karaman’ın katkıları olmuştur. Kendisinin LinkedIn profili için tık tık.


[1] İletim tesislerinin ve dağıtım gerilim seviyesinden bağlı üretim ve tüketim tesislerine ait şalt sahalarının bittiği noktadan sonraki nihayet direğinden, alçak gerilim seviyesinden bağlı tüketicilerin yapı bina giriş noktalarına kadar, bina giriş ve sayaç arası hariç, elektrik dağıtımı için teçhiz edilmiş tesis ve teçhizat ile dağıtım şirketince teçhiz edilen ya da devralınan sayaçları

[2] Kamu kurum ve kuruluşları, atıksu ve içme suyu arıtma tesisleri ile tarımsal sulama amaçlı tesislerin bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücünü geçmemek kaydıyla, tüketim tesisleri ile aynı ölçüm noktasında 5 inci maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisi kurabilir.

[3] Başvuru sahibinin son bir yıl içindeki tüketim miktarının diğer başvurulardan yüksek olması kriteriyle çağrı mektubu almış kişiler.

[4] (e) Mikrokojenerasyon tesisleri

[5] (f) Belediyelerin katı atık tesisleri ile arıtma tesisi çamurlarının bertarafında kullanılmak üzere kurulan üretim tesisleri

08.02.2019

1973’te açılan ve halen UK’nin en büyük termik santrali olan Drax (2.6 GW biyokütle ve 1.3 GW kömür), geliştirdiği pilot projeyle baca gazından (flue gas) günde 1 ton CO2‘yi yakalamayı (capture) başlayan dünyanın ilk biyokütle santrali oldu. 400 bin £’luk pilot proje University of Leeds şirketi olan C-Capture işbirliğiyle geliştirildi (bkz), baca gazındaki CO2 C-Capture tarafından geliştirilen solvent (çözücü) ile yakalanıyor. Ancak, yakalanan CO2 henüz depolanamıyor ve bir süre sonra tekrar atmosfere salınıyor, zira Drax yakaladığı CO2 ile ne yapacağını henüz bilmiyor. Veri analizi devam ediyor.

CATL, Honda ile 20207’ye kadar toplamda 56 GWh kapasiteli araç bataryası sağlamak üzere anlaşmaya vardı (takriben 1 milyon araçlık). Bu elektrikli araç işi bazı otomotiv firmalarını batıracak. Fırsat kapıda, bakalım Türkiye elektrikli araç işinde ne yapacak.

Tesla da ultrakapasitör üreticisi Maxwell’i 200 milyon USD’ye almış.

The Dubai Electricity and Water Authority (DEWA), Expo 2020 Dubai ve Siemens, Mohammed bin Rashid Al Maktoum Solar Park’ta güneş enerjisiyle çalışacak hidrojen elektroliz tesisi kuracak.

EDF Energy, 2000 MW (4×500) gücündeki Cottam kömür santralinde 30 Eylül 2019 itibariyle üretimi durduracağını açıkladı (şirketin açıklaması). İnşaatına 1964’te başlanan ve işletmeye de 1969’da alınan santral 30 yıllık tasarlanmış olmasına rağmen 50 yıldır işletiliyor. %100 yükte yılda 5 milyon ton kömür tüketimi öngörülen (bkz) santralin kömürü ilk başlarda çevreden temin edilirken şu anda tamamen ithal ediliyor.

Santralin şuradaki fotoğrafları hayli güzel 🙂

UK’de 2017 başında aldığı kararla, 2025’te kömür santrallerinin tamamını kapatmayı planlıyordu. 2016’da 3 tane kapanmıştı, 2022’ye kadar çoğu kapanacak ve 2025 Ekim’de de sonuncusu kapanmaya zorlanacak. Ancak, yine de santraller yedek rezerv olarak tutulacak ve bu kapsamda da fonlanacaklar.

UK enerji sektöründeki bazı gelişmeler

  • UK elektrik üretimine nükleerin katkısı 2019 yılı Ocak ayında bir önceki yılın Ocak ayına göre %12 azalmış. Ülkede faal 7 santral var.
  • UK’de fracking ile alakalı bir düzenleme var; kuyu açılırken 0.5 büyüklüğünü aşan bir depreme neden olunması durumunda şirket çalışmasını durdurmak zorunda ve bunun esnetilmesiyle alakalı olarak Cuadrilla ile Ineos şirketlerinin yaptıkları başvuru reddedildi. konuyla alakalı olarak da, 21 milyar £’luk servete sahip UK’nin en zengin adamı Sir Jim Ratcliffe (petrokimya şirketi Ineos’un sahibi), “ülkenin geleceğiyle alakalı politikacılık oynuyorlar…” gibi sert bir eleştiri getirmiş.
  • ABD, 2019 yılı Ocak ayı içerisinde, 1956 tarihli Süveyş Krizinden (bkz) bu yana ilk kez UK’nin en büyük petrol tedarikçisi oldu (grafik).

%100 hissesine Gazprom’un sahip olduğu şirket Nord Stream 2 AG tarafından yönetilen ve Almanya’nın desteklediği (boru hattının çıkış noktası Almanya’nın Greifswald bölgesi) (rota), Ukrayna’yı by-pass eden Kuzey Akım 2 gaz boru hattının AB tarafından getirilecek yeni kurallara tabi olmasına Fransa destek verdiğini açıkladı.

Toplam uzunluğu 1230 km olan boru hattı Baltık Denizi altından geçecek. Boru cidar kalınlığı 41 mm ve her birinin iç çapı 1153 mm. Hattın toplam kapasitesi 55 bcm (Kuzey Akım 1’in kapasitesi de 55 bcm) (bkz).

29.01.2019

GE’nin 9HA tip türbininin kullanıldığı Fransa’daki bir RES’de, 2017 Ocak – 2018 Ekim arasında ekipman kaynaklı 86 kez durma gerçekleşmiş (bkz).

Normalde 25000 saat sonra blade/kanat değişikliği öngören GE, riskli kanatlarda 7000 saatte değişiklik yapılmasını öneriyor.

Dünyanın en büyük bakır cevheri ve nikel üreticisi Brazilya’lı Vale’nin Corrego do Feijao madenindeki atık barajının patlaması yıkılmasıyla, madencilik faaliyeti yönetim ofisleri ile Brumadinho kasabası şlam altında kaldı. 65 kişinin öldüğü teyit edilirken (bkz), yüzlerce kişi kayıp ve Brezilya hükümeti Vale’deki “altın hisse”si sayesinde şirkette yönetim değişikliğine gitmeyi planlıyor (bkz).

Brezilya mahkemesi, Vale’nin 3 milyar USD’lik varlığını, tazminatları karşılamak amacıyla dondurdu (FT).

Esaslı bir çevre felaketi olarak literatüre geçecek olan bir kaza söz konusu, zira bakır cevheri atıklarından oluşan şlam sülfirik asit üretme potansiyeline sahip ve başka bir madeninde benzer bir kaza yaşanan şirketin CEO’su Fabio Schvartsman’in ifadeleri ilginç: “Maden mühendisi değilim, mühendislerin tavsiyelerini takip ettim ve olanı gördünüz. Bı kazaları önlemenin tek yolu var, ulusal/uluslararası standartların ötesine gitmeliyiz“.

Video görüntüleri

Yıkılan bir köprü

Aramco, Hyundai’nin petrol rafinerisi iş kolu olan Hyundai Oilbank’ın %20’sini 1.6 milyar USD’ye satın alacak.

Polonya 2017’de toplam gaz tüketiminin yüzde 63’ünü Rusya’dan, %11’ini LNG ile Katar’dan karşılarken, 2022 geldiğinde %43’ünü Norveç’ten, yüzde 37’sini LNG ile karşılamayı planlıyordu (bkz). 2020’de Gazprom ile Polonya anlaşması bitiyor ve Polonya anlaşmayı yenilemek istemiyor. Bunun için de, 30 Kasım 2018’de Polonya’lı Gaz-System ve Danimarkalı ortağı Energinet, Norveç gaz sahalarını Polonya’ya bağlayacak Baltık boru hattı projesi konusunda anlaşmaya varmıştı (boru hattı, boru hattı).

Polonya’nın devlet kontrollü şirketi Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo (PGNiG), Norveç’teki Tommeliten Alpha gaz sahasına 220 milyon USD karşılığında ortak oldu.

 

Polonya merkezli Polityka Insight’tan analist Robert Tomaszewski’nin yenilenebilir enerjiye yaklaşımına bakılırsa dünyanın alacağı daha çok yol var. Şöyle demiş kendisi; “kömürden kurtulmak zorundayız, yenilenebilirler de kararlı değil, dolayısıyla elektrik kesintileriyle karşılaşmamak için arka planda bir şeyler yapmak zorundayız

(FT haberi)

Arabistan’ın Public Investment Fund’u Tesla’daki yüzde 4.9’luk hissesinin tamamına yakınını hisse hareketlerine karşı hedge etmiş.

Toyota Corolla Sedan’ın hibrit modelinin banttan indirilişine ilişkin törende dizel satışlarının sonlandırılacağı açıklandı. Böylelikle, sadece benzin ve hibrit araçlar satılacak.

Bu, TR’ye özel bir karar değil, 2018’de tüm Avrupa’da ticari araçlar haricinde dizel satışlarının durdurulacağı açıklanmıştı (bkz).

Çin’de uzun yıllar sonra ilk kez düşen araç satışlarının ardından Hyundai gönüllü erken emeklilik planının işçilere sundu (bkz). VW, Slovakya’daki fabrikasında 2009’dan bu yana ilk kez işçi çıkarmaya hazırlanıyor (bkz).

Yalnız, ilginç şekilde, 2018’de 2017’ye oranla Çin’deki araç satışını %14.3 artıran Toyota 2019’da 1.6 milyon araç satmayı hedefliyor (2018’e göre %8 artış) (bkz). 2019’da Çin’de 28.1 milyon araç satışı bekleniyor.

Audi de önümüzdeki 5 yılı kapsayan 17 milyar USD’lik masraf kısma politikasının sonucu olarak bu süreçte iş gücünde yüzde 3’lük (=14000 kişi) azalma öngörüyor (bkz).

Alman hükümetinin lityum madenciliğinde lobicilik başarısı. Çin’liler, global lityum üretiminin yarısını ve batarya üretiminin de yüzde 60’ını karşılıyor ve lityum madeni yatırımlarına son 2 yılda sadece Güney Amerika’da 4.2 milyar USD yatırdı; fakat Bolivya’daki rekabeti ACI Systems GmbH isimli bir Alman şirketi daha iyi bir teklifle kazandı.

BP, BP Ventures üzerinden, Çin’li elektrikli araç şarj platformu PowerShare’e yatırım yaptı.

Apple, 2018’de ABD’li parça parça/bileşen tedarikçilerine ve şirketlerine toplam 60 milyar USD harcamış ve ABD’de yarattığı istihdam 2011’deki 600 binden 2 milyona çıkmış.

28.01.2019

AB Daimi Temsilciler Komitesi, Avrupa Parlamentosu ile Komisyonu tarafından 18 Aralık 2018’de varılan kullan-at plastik maddelerin kullanımının yasaklanmasını amaçlayan anlaşmayı 19 Ocak 2019 tarihinde onayladı.

Anlaşmayla yasaklanması öngörülen ürünler şu şekilde:

  1. plastik çatal-bıçak
  2. plastik tabak
  3. plastik pipet
  4. yemek/içecek ambalajları (food/beverage containers made of expanded polystyrene)
  5. kupa (beverage cups made of expanded polystyrene)

Plastik su şişelerinin yasaklanması öngörülmemiş benim anladığım.

Almanya’da, Hükümet tarafından atanan komisyonun başkanı Ronald Pofalla, 7 ayın sonunda, 26 Ocak Cumartesi günü kömürden elektrik üretiminin 2038 itibariyle tamamen sıfırlanması konusunda anlaşmaya vardıklarını açıkladı. Anlaşma, 19 yıl içerisinde söz konusu bölgelere 45 milyar € kaynak aktarımı da öngörüyor. Almanya’nın toplam kömür kurulu gücü 42 GW ve bu güç, elektrik üretiminin %42’sini karşılıyor. Anlaşmayla, 2020 sonunda kurulu güç 30’a, 2030 sonunda da 17’ye düşmesi öngörülmekte. Yenilenebilir enerji kaynaklarının 2030’da elektrik üretiminin %65’ini karşılaması bekleniyor.

Greenpeace Almanya’nın direktörü Martin Kaiser, Almanya’nın sonunda bir yol haritasına sahip olmasını olumlu karşılarken, 2038’in çok uzun vade olduğunu ifade etti.

(FT linki)

24.01.2019

FT’de çıkan şuradaki yazıda, yenilenebilir enerji sektörünün yapısal olarak ne kadar farklı olduğunu çok iyi vurgulayan bir ifadeyi  buraya aynen yapıştırıyorum: “The other problem for investors is that the renewables sector remains fragmented, with thousands of small businesses often dedicated to a single geographic market.

Sonuçta, yenilenebilir enerji sektörü, esasında düşen materyal fiyatların da etkisiyle çoktan niş bir market olmaktan çıktı.


Önümüzdeki ay Nijerya’da yapılacak Başkanlık seçimlerinin mevcut Başkanın karşısındaki en güçlü aday Atiku Abubakar, seçimi kazanması halinde, Shell, Exxon ve Chevron gibi global petrol şirketlerinin üretim paylaşımına dayalı anlaşmalarının yeniden müzakere edileceği sözünü verdi (bkz).

Nigerian National Petroleum Corporation’ı “mafya organizasyonu” olarak tanımlayan Atiku, şirketin ayrıştırılacağını ve rafinelerin de özelleştirileceğini söyledi.
Nijerya’nın son 10 yıldaki petrol üretiminde yaşanan düşüş %26 dolaylarında.


Toyota ve Panasonic, prizmatik batarya hücre üretimiyle ilgili olarak ortaklığa gittiklerini duyurdu. Buna göre, JV %51 Toyota olacak şekilde 2020’nin sonuna doğru kurulmuş olacak. Panasonic, Japonya ve Çin’in Dalian bölgesindeki fabrikanın haklarını JV’ye devredecek.


ABD merkezli bir kar amacı gütmeyen kuruluş olan Institute for Energy Economics and Financial Analysis’e (IEEFA) göre (bkz), Çin’in ülke dışındaki kömür santrali finansmanı 2017 yılında  36 milyar USD olmuş. Üstelik, 399 GW güçteki bu santrallerin %26’sı ya geçtiğimiz sene planlanmış ya da yapılacağı geçen sene taahhüt edilmiş (36 milyar ve 399 GW ilişkisini anlamadım doğrusu).

Çin, ABD’nin Paris Anlaşması’ndan çekilme kararı sonrası bu konuda liderliği almaya çok meraklıydı ama işin pratiği pek öyle değil gibi. Almanya’nın dizelden kolayca vazgeçememesine benziyor sanki bu durum (dizel). Çin’in kömür tüketiminin 2013’ten bu yana sürekli düştüğünü, 2018 yılında ise nispi bir artış sergilediğini hatırlatalım.

Türkiye’nin siyasi/toplumsal durumu için kullanılan torn kelimesinin Almanya’nın iklime için kullanıldığına da ilk kez şahit oldum, ifade tam olarak şöyle: “The government is torn between the need to protect Germany’s crucial car industry, … and the need to act to protect a rapidly deteriorating climate (bkz)


Carbon Brief’in analizine göre (bkz), 2018 yılı UK elektrik tüketimi 1994’ten bu yana en düşük seviyesinde gerçekleşti. Benzer eğilim tüm gelişmiş ülkelerde söz konusu. Verimlilik veya başka sebeplerle yaşanan bu durum elektrik üretim endüstrisi açısından ise büyük sorun (bkz).